Naxçıvanda istehlakçılara qaytarılan ƏDV 18,6 faiz artıb - ŞƏRH


İşin içi
15:09
113
Naxçıvanda “ƏDV geri al” layihəsi çərçivəsində istehlakçılara qaytarılan vəsaitin artması nağdsız ödənişlərin və fiskal şəffaflığın təşviqi baxımından əhəmiyyətlidir. Bu ilin yanvar-sentyabr aylarında muxtar respublikada istehlakçılara 1,7 milyon manat ƏDV geri qaytarılıb ki, bu da ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 18,6 faiz çoxdur. Layihənin tətbiq olunduğu müddət ərzində qaytarılan ümumi məbləğ isə 5,9 milyon manata çatıb.
Naxçıvan Muxtar Respublikasında “ƏDV geri al” layihəsi çərçivəsində istehlakçılara qaytarılan vəsaitin artması regionda vergi şəffaflığının genişlənməsi və nağdsız ödənişlərin təşviqi baxımından diqqətəlayiq göstəricidir. Layihənin tətbiq olunduğu müddət ərzində muxtar respublikada istehlakçılara ümumilikdə 5,9 milyon manat ƏDV qaytarılıb. Bunun 1,7 milyon manatı cari ilin yanvar-sentyabr aylarının payına düşür. Bu isə ötən ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 18,6 faiz artım deməkdir.
Göstəricilərdəki yüksəliş istehlakçıların ƏDV-nin geri qaytarılması mexanizmindən daha fəal istifadə etdiyini göstərir. Bu prosesin iqtisadi əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, vətəndaşlar alış-veriş zamanı kassa çeklərini əldə etməyə və sistemə daxil etməyə maraq göstərirlər. Nəticədə satış əməliyyatlarının rəsmiləşdirilməsi stimullaşır, sahibkarların dövriyyəsinin uçota alınması üçün əlavə imkan yaranır və kölgə iqtisadiyyatının məhdudlaşdırılmasına töhfə verilir.
“ƏDV geri al” layihəsi istehlakçılar üçün də müəyyən maliyyə üstünlüyü yaradır. Vətəndaşlar qanunvericiliklə müəyyən edilmiş tələblərə uyğun alış-veriş etdikdə ödədikləri ƏDV-nin bir hissəsini geri ala bilirlər. Bu, xüsusilə gündəlik istehlak xərclərinin yüksək olduğu şəraitdə ailə büdcəsinə müəyyən dəstəkdir. Eyni zamanda, geri qaytarılan məbləğ istehlakçıların alış-veriş zamanı rəsmi kassa çekinə üstünlük verməsini təşviq edir.
Layihənin digər mühüm tərəfi nağdsız ödənişlərin genişlənməsinə təsiridir. Mövcud mexanizm çərçivəsində nağdsız ödənişlər üzrə geri qaytarılan ƏDV-nin payı nağd ödənişlərlə müqayisədə daha yüksəkdir. Bu yanaşma kartla ödənişlərə marağı artırmaqla yanaşı, pərakəndə ticarətdə maliyyə əməliyyatlarının izlənə bilməsini asanlaşdırır. Nəticədə həm istehlakçı, həm də dövlət üçün daha şəffaf iqtisadi münasibətlər formalaşır.
Azərbaycan üzrə ümumi göstəricilər də layihənin geniş miqyasını nümayiş etdirir. Dövlət Vergi Xidmətinin məlumatına əsasən, 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında ölkə üzrə istehlakçılara 157,2 milyon manat ƏDV geri qaytarılıb. Beləliklə, Naxçıvanda qaytarılan 1,7 milyon manat ölkə üzrə ümumi məbləğin təxminən 1,1 faizini təşkil edir. Bu müqayisə muxtar respublikada layihənin ümumi ölkə mexanizminin tərkib hissəsi kimi fəaliyyət göstərdiyini göstərir.
ƏDV-nin geri qaytarılması mexanizmi beynəlxalq təcrübədə də istehlakçı davranışlarına və vergi intizamına təsir göstərən vasitələrdən biri kimi tətbiq olunur. Bu cür sistemlərin effektivliyi yalnız vətəndaşlara qaytarılan vəsaitlə deyil, həm də rəsmiləşdirilən satışların həcmi, elektron ödənişlərin artımı və vergi uçotunun keyfiyyəti ilə ölçülür. Azərbaycanda da layihənin əhatə dairəsinin genişləndirilməsi bu baxımdan əhəmiyyətlidir. Artıq pərakəndə ticarət və ictimai iaşə ilə yanaşı, müəyyən tibbi, mədəniyyət və digər xidmətlərə görə ödənilmiş ƏDV-nin bir hissəsinin qaytarılması da nəzərdə tutulur.
Bununla belə, layihənin real iqtisadi səmərəsinin daha da yüksəldilməsi üçün istehlakçıların məlumatlandırılması, elektron sistemin əlçatanlığının qorunması və sahibkarların kassa intizamına riayət etməsi vacibdir. Xüsusilə kiçik ticarət və xidmət obyektlərində elektron kassa sistemlərinin düzgün tətbiqi mexanizmin əhatəsini genişləndirə bilər. Vətəndaşların da çekləri vaxtında sistemə daxil etməsi və alış-veriş zamanı rəsmi ödəniş sənədlərini tələb etməsi prosesin effektivliyinə təsir göstərir.
Naxçıvanda doqquz ay ərzində ƏDV geri qaytarılmasının 18,6 faiz artması istehlakçıların bu mexanizmdən istifadəsinin genişləndiyini göstərir. Əsas məsələ bu dinamikanı davamlı etmək, vergi şəffaflığını gücləndirmək və nağdsız iqtisadiyyatın inkişafına əlavə stimul yaratmaqdır. Çünki “ƏDV geri al” layihəsi yalnız vətəndaşa pul qaytarılması mexanizmi deyil, eyni zamanda pərakəndə ticarətin rəsmiləşdirilməsinə və vergi mədəniyyətinin formalaşmasına xidmət edən iqtisadi alətdir.
Nuray, AzNews.az
Dərc vaxtına görə