Ceff Bezosun biznes qurmaq və müştəri qazanmaq üçün 10 dərsi


Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Dünyanın ən böyük elektron ticarət şirkətlərindən biri olan “Amazon”un qurucusu Ceff Bezos biznes tarixində müştəriyönümlü idarəetmə modelini geniş tətbiq edən sahibkarlardan biri hesab olunur. O, 1994-cü ildə onlayn kitab mağazası kimi fəaliyyətə başlayan şirkəti zamanla elektron ticarət, bulud texnologiyaları və rəqəmsal xidmətlər sahəsində qlobal biznesə çevirib.
Bezosun uğur strategiyası yalnız yeni məhsullar təqdim etmək və bazar payını artırmaqdan ibarət olmayıb. O, müştərilərin ehtiyaclarını əvvəlcədən anlamağı, onların etimadını qazanmağı və qısamüddətli gəlirdən daha çox uzunmüddətli inkişafı əsas götürüb. Onun müxtəlif illərdə səhmdarlara ünvanladığı məktublar və şirkətin idarəetmə prinsipləri bu yanaşmanın konkret nümunələrini ortaya qoyur.
Bezosun təcrübəsindən biznes qurmaq və müştəri xidməti sahəsində götürülə biləcək 10 əsas dərs var.
1. Rəqiblərdən əvvəl müştərini düşünün
Bezosun biznes fəlsəfəsinin əsasını müştəriyə diqqət təşkil edir. O, şirkətlərin rəqiblərinin nə etdiyini izləmək əvəzinə, müştərilərin nəyə ehtiyac duyduğunu daha dərindən araşdırmalı olduğunu düşünür.
“Amazon”da keçirilən bəzi rəhbərlik iclaslarında müştərini simvolizə edən boş stuldan istifadə olunması da bu yanaşmanın nümunələrindən biri idi. Məqsəd müzakirələr zamanı qərarların müştəriyə necə təsir edəcəyini daim xatırlatmaq idi.
Bezosun fikrincə, müştərilər mövcud xidmətdən razı olsalar belə, həmişə daha yaxşı təklif gözləyirlər. Buna görə də şirkət yalnız rəqiblərindən üstün olmağa deyil, müştərilərin gözləntilərini aşmağa çalışmalıdır.
2. Müştərinin şikayətini biznes fürsətinə çevirin
Müştəri şikayətləri şirkətlər üçün yalnız narazılıq göstəricisi deyil, həm də xidmətin hansı istiqamətdə təkmilləşdirilməli olduğunu göstərən məlumat mənbəyidir.
Bezos müştərilərin narazılıqlarına xüsusi diqqət yetirirdi. Onun yanaşmasına görə, şirkət müştərinin qarşılaşdığı çətinliyi aradan qaldırmaqla kifayətlənməməli, həmin problemin təkrar baş verməməsi üçün sistemdə dəyişiklik etməlidir.
Məsələn, məhsulun qablaşdırılmasının açılmasının çətin olması belə müştəri təcrübəsinə təsir edən problemlərdən biri idi. “Amazon” məhsulların daha rahat açılması üçün qablaşdırma prosesində dəyişikliklər etdi. Bu, kiçik görünən problemin bütöv xidmət modelinin təkmilləşdirilməsinə necə təsir edə biləcəyini göstərirdi.
3. Müştəri xidmətini yalnız bir şöbənin işi hesab etməyin
“Amazon”un müştəri xidmətinə yanaşmasının maraqlı tərəflərindən biri rəhbər şəxslərin də müştərilərlə birbaşa ünsiyyətdə iştirak etməsi idi.
“Forbes” nəşrinin 2012-ci ildə dərc etdiyi materialda qeyd olunur ki, Bezos şirkətin minlərlə menecerindən, özü də daxil olmaqla, hər il iki gün müştəri xidmətləri mərkəzində təlim keçmələrini istəyirdi. Bu yanaşmanın məqsədi rəhbər şəxslərin müştərilərin problemlərini birbaşa eşitməsi və gündəlik əməliyyatların arxasında hansı çətinliklərin dayandığını anlaması idi.
Buradan çıxan əsas nəticə budur: müştəri xidməti yalnız operatorların və ya satış əməkdaşlarının məsuliyyəti deyil. Şirkətin rəhbərliyi də müştəri təcrübəsinə görə məsuliyyət daşımalıdır.
4. Qısamüddətli qazanc əvəzinə uzunmüddətli etibara üstünlük verin
Bezos şirkətin gələcəyini müəyyənləşdirərkən qısamüddətli maliyyə nəticələrinə həddindən artıq bağlanmamağı vacib hesab edirdi. O, 1997-ci ildə səhmdarlara ünvanladığı ilk məktubda “Amazon”un uğurunu uzunmüddətli bazar mövqeyi, müştəri loyallığı və gələcək inkişaf imkanları ilə əlaqələndirmişdi.
Bu yanaşma şirkətin bəzi qərarlarında da özünü göstərirdi. “Amazon” ilk illərində mənfəət əldə etməkdən daha çox məhsul çeşidini genişləndirməyə, texnoloji infrastruktura və müştəri təcrübəsinə investisiya qoymağa üstünlük verirdi.
Bezosun yanaşmasına görə, müştərinin etibarını qazanmaq üçün bu gün əlavə xərc çəkmək gələcəkdə daha güclü biznes qurmağa kömək edə bilər.
5. Müştərinin istədiyini deməsini gözləməyin
Uğurlu bizneslər yalnız müştərilərin açıq şəkildə tələb etdiyi məhsulları təqdim etməklə kifayətlənmirlər. Onlar insanların hələ özlərinin də tam ifadə edə bilmədiyi ehtiyacları müəyyənləşdirməyə çalışırlar.
Bunun ən yaxşı nümunələrindən biri “Amazon Prime” xidmətidir. Şirkət müştərilərə əlavə üzvlük haqqı qarşılığında daha sürətli və rahat çatdırılma imkanları təqdim edən bu proqramı 2005-ci ildə istifadəyə verdi.
Müştərilər əvvəlcədən belə bir xidmətin yaradılmasını tələb etməmişdilər. Lakin “Amazon” insanların sifarişlərini daha tez əldə etmək və alış-veriş prosesini asanlaşdırmaq istədiklərini nəzərə alaraq yeni xidmət hazırladı.
Bezosun bu təcrübədən çıxardığı nəticə ondan ibarət idi ki, şirkətlər yalnız mövcud tələbi qarşılamaqla kifayətlənməməli, gələcək ehtiyacları da əvvəlcədən görməlidirlər.
6. Qiymətləri yalnız rəqiblərə baxaraq müəyyənləşdirməyin
Bezosun biznes strategiyasında sərfəli qiymət təklif etmək mühüm yer tuturdu. O, şirkətin müştərilər üçün yaratdığı dəyərin artırılmasını və qiymətlərin mümkün qədər əlçatan olmasını əsas prioritetlərdən biri hesab edirdi.
“Amazon” bu yanaşmanı məhsul çeşidini genişləndirməklə, logistika sistemini inkişaf etdirməklə və əməliyyat xərclərini optimallaşdırmaqla həyata keçirməyə çalışırdı.
Bezosun 2012-ci il səhmdar məktubunda ifadə etdiyi yanaşmaya görə, şirkət müştərilərə daha çox fayda vermək, qiymətləri azaltmaq və xidmətləri yaxşılaşdırmaq üçün rəqiblərin məcbur etməsini gözləməməlidir.
Bu prinsip xüsusilə kiçik bizneslər üçün də əhəmiyyətlidir. Qiymət siyasəti yalnız rəqiblərin təkliflərinə əsaslanmamalı, şirkətin öz xərcləri və müştəriyə təqdim etdiyi real dəyərlə uzlaşdırılmalıdır.
7. Uğursuzluqdan qorxmayın, sınaq keçirin
Bezos innovasiyanın əsas şərtlərindən birinin təcrübə aparmaq olduğunu düşünürdü. Onun fikrincə, yeni ideyalar üzərində işləyən şirkətlər uğursuzluq ehtimalını da qəbul etməlidirlər.
“Amazon”un biznes tarixində bunun çoxsaylı nümunələri var. Şirkət 2014-cü ildə “Fire Phone” adlı smartfonunu təqdim etsə də, məhsul bazarda gözlənilən uğuru qazanmadı. Nəticədə layihə dayandırıldı və şirkət bu təşəbbüsdən ciddi maliyyə itkisi ilə çıxdı.
Bununla belə, Bezos innovasiyadan imtina etmədi. Onun yanaşmasına görə, böyük uğurlar əldə etmək istəyən şirkətlər bəzən uğursuz layihələrə də investisiya qoymalı, nəticələrdən öyrənərək yeni istiqamətlər sınamalıdırlar.
8. Qərarvermə prosesini ləngitməyin
Bezos şirkətlərin böyüdükcə daha çox bürokratikləşməsi və qərarların qəbulunun ləngiməsi riskinə diqqət çəkirdi. O, bütün qərarların eyni səviyyədə araşdırılmasına ehtiyac olmadığını bildirirdi. Bezos qərarları geri qaytarılması mümkün olan və çətinliklə dəyişdirilən qərarlar kimi iki qrupa ayırırdı.
Onun fikrincə, asanlıqla dəyişdirilə bilən qərarlar üçün uzun müzakirələr aparmaq əvəzinə, daha sürətli hərəkət etmək lazımdır. Çünki hər bir qərarın qəbulunu gecikdirmək bəzən yeni imkanların itirilməsi ilə nəticələnə bilər.
Bu yanaşma xüsusilə kiçik və orta bizneslər üçün əhəmiyyətlidir. Bütün məsələlərin rəhbərin təsdiqini gözlədiyi şirkətlərdə iş prosesləri ləngiyə və müştəriyə cavab müddəti uzana bilər.
9. Kiçik komandalarla daha sürətli nəticə əldə edin
Bezosun “Amazon”da tətbiq etdiyi məşhur idarəetmə yanaşmalarından biri “İki pizza komandaları” (Two-Pizza Teams) prinsipidir. Bu prinsipə əsasən, komanda o qədər kiçik olmalıdır ki, iki pizza bütün üzvlərə kifayət etsin. Məqsəd böyük və mürəkkəb komandalar əvəzinə, konkret məsuliyyət daşıyan kiçik qruplar yaratmaqdır. Belə komandalar daha az koordinasiya problemi ilə üzləşir, qərarları daha sürətli qəbul edir və müəyyən məhsul və ya xidmətin inkişafına fokuslanırlar.
Bu yanaşmanın biznes üçün əhəmiyyəti ondan ibarətdir ki, əməkdaşlar arasında məsuliyyət aydın bölüşdürülür, hər kəs öz fəaliyyətinin nəticəsinə görə cavabdehlik daşıyır.
10. Şirkət böyüsə də, başlanğıcdakı çevikliyi itirməyin
Bezosun biznes fəlsəfəsində “Day 1” anlayışı xüsusi yer tutur. Bu ifadə şirkətin fəaliyyətə başladığı ilk günün enerjisini, marağını və yeniliklərə açıq olmasını qorumaq mənasını verir.
O, 2016-cı ildə səhmdarlara ünvanladığı məktubda “Day 2” vəziyyətini durğunluq, aktuallığını itirmək və tənəzzül təhlükəsi ilə əlaqələndirmişdi.
Bezosun fikrincə, şirkət bazarda böyük mövqeyə sahib olduqdan sonra belə özünü inkişaf etdirməyə davam etməlidir. Müştərilərin ehtiyacları dəyişdikcə şirkət də xidmətlərini yeniləməli, yeni texnologiyaları izləməli və mövcud biznes modelini təkmilləşdirməlidir.
Bu prinsipin əsas mesajı sadədir: şirkətin keçmiş uğurları gələcək uğurlarına zəmanət vermir. Bazarda mövqeyi qorumaq üçün daim yenilik etmək lazımdır.
Ceff Bezosun biznes təcrübəsi göstərir ki, böyük şirkət qurmaq yalnız yaxşı məhsul və ya xidmət təqdim etməklə məhdudlaşmır. Müştərinin etibarını qazanmaq, onun problemlərini anlamaq, qərarları sürətlə qəbul etmək və uzunmüddətli düşünmək də uğurlu biznesin vacib şərtlərindəndir.
