Birjalarda kəskin satış, qızıl ucuzlaşır, neft bahalı qalır - ŞƏRH


İşin içi
19:00
Qlobal maliyyə bazarlarında təqdim olunan göstəricilər investorların riskli aktivlərə münasibətinin dəyişdiyini göstərir. ABŞ-ın əsas fond indekslərində ciddi eniş, Avropa birjalarında mənfi dinamika və qızılın ucuzlaşması diqqət çəkir. Bununla yanaşı, neft qiymətlərinin yüksək səviyyədə qalması iqtisadiyyat üçün inflyasiya risklərini aktuallaşdırır. Belə mənzərə investorların eyni vaxtda həm iqtisadi artım, həm faiz dərəcələri, həm də geosiyasi riskləri nəzərə alaraq qərar verdiyini göstərir.
ABŞ fond bazarında satış təzyiqi xüsusilə nəzərə çarpır. Təqdim olunan məlumatlara əsasən, Dow Jones indeksi bir gündə 1 101,11 bənd azalaraq 49 097,06 səviyyəsinə, S&P 500 indeksi 147,80 bənd geriləyərək 7 175,83-ə, Nasdaq isə 550,69 bənd düşərək 23 879,20-yə enib. Bu göstəricilər investorların səhmlərin qiymətləndirilməsi, şirkətlərin gələcək mənfəəti və maliyyə şərtləri ilə bağlı gözləntilərini yenidən nəzərdən keçirdiyini göstərir.
ABŞ bazarında texnologiya sektorunun vəziyyəti xüsusi əhəmiyyət daşıyır. Son dövrlərdə süni intellektlə əlaqəli şirkətlərə yatırılan böyük investisiyalar, yüksək qiymətləndirmələr və bu xərclərin gələcək gəlirliliyi ilə bağlı suallar investorların diqqət mərkəzindədir. Şirkətlərin güclü maliyyə nəticələri belə, gələcək artım perspektivləri və investisiyaların geri dönüşü ilə bağlı qeyri-müəyyənlikləri tam aradan qaldırmaya bilər. Reuters-in noyabrın 18-dəki bazar icmalında da investorların Nvidia nəticələri, süni intellekt sektorunun perspektivləri və Federal Ehtiyat Sisteminin faiz siyasəti ilə bağlı gözləntiləri qiymətləndirdiyi qeyd olunurdu.
Fond bazarlarında təzyiq yaradan əsas amillərdən biri faiz dərəcələri ilə bağlı gözləntilərdir. İnflyasiya yüksək qaldıqda mərkəzi bankların faizləri azaltmaq əvəzinə sabit saxlamaq və ya artırmaq ehtimalı güclənir. Yüksək faizlər kreditləri bahalaşdırır, şirkətlərin borclanma xərclərini artırır və gələcəkdə əldə olunacaq mənfəətin bugünkü dəyərini aşağı salır. Bu isə xüsusilə gələcək böyüməyə əsaslanan texnologiya şirkətlərinin səhmlərinə təsir edir.
İnvestorlar üçün digər mühüm göstərici dövlət istiqrazlarının gəlirliliyidir. İstiqraz gəlirliliyinin yüksəlməsi risksiz və ya nisbətən aşağı riskli aktivləri daha cəlbedici edə, səhmlərə yatırılan vəsaitlərin bir hissəsinin istiqraz bazarına yönəlməsinə səbəb ola bilər. Eyni zamanda, yüksək gəlirlilik şirkətlərin və dövlətlərin borclanma xərclərini artırır. Bu, iqtisadi fəaliyyətə, investisiya qərarlarına və istehlaka təsir edən mühüm maliyyə amilidir. Son həftələr ABŞ-da inflyasiya və Federal Ehtiyat Sisteminin daha sərt siyasət ehtimalı istiqraz bazarında gəlirliliklərin yüksəlməsinə səbəb olan amillər arasında göstərilib.
Avropa birjalarında da mənfi dinamika müşahidə olunur. Təqdim olunan cədvələ görə, DAX indeksi 272,43 bənd, FTSE 100 indeksi 98,49 bənd, CAC 40 isə 66,09 bənd azalıb. Avropa iqtisadiyyatının enerji qiymətlərinə həssaslığı, sənaye istehsalının xərcləri və faiz siyasəti ilə bağlı gözləntilər investorların qərarlarına təsir göstərir. Enerji daşıyıcılarının bahalı olması xüsusilə sənaye müəssisələri üçün maya dəyərini artırır. Bu, şirkətlərin mənfəət marjasına təsir etməklə yanaşı, istehlak qiymətlərinin yüksəlməsi riskini də yaradır.
Asiya bazarlarında isə fərqli dinamika var. Nikkei indeksi 419,93 bənd yüksələrək 59 444,21 səviyyəsinə çatıb. Buna baxmayaraq, Shanghai Composite 10,21 bənd azalıb. Bu fərq region ölkələrinin iqtisadi strukturlarının, investor gözləntilərinin, valyuta dinamikasının və sektorların bazar performansının fərqli olmasından irəli gəlir. Yaponiya bazarında yüksəliş qlobal investorların bütün regionlardan eyni vaxtda çıxmadığını, kapitalın müəyyən bazarlarda və şirkətlərdə imkan axtarmağa davam etdiyini göstərir.
Əmtəə bazarında neft və qızılın fərqli istiqamətdə hərəkəti də diqqət çəkir. Brent neftinin 92,66 dollar, WTI markalı neftin 83,72 dollar səviyyəsində olması enerji bazarında qiymətlərin yüksək qaldığını göstərir. Neftin bahalı olması enerji istehsalçıları üçün gəlirləri artıran amil olsa da, idxalçı ölkələr, nəqliyyat sektoru, sənaye və istehlakçılar üçün əlavə xərc yaradır. Enerji qiymətlərinin yüksəlməsi iqtisadiyyatda inflyasiya təzyiqini gücləndirə və mərkəzi bankların faiz siyasətinə təsir göstərə bilər.
Qızılın 3 530,80 dollar səviyyəsinə düşməsi isə bazarda fərqli risklərin qiymətləndirildiyini göstərir. Qızıl ənənəvi olaraq geosiyasi qeyri-müəyyənlik, inflyasiya və maliyyə riskləri zamanı qoruyucu aktiv kimi qəbul edilir. Lakin faiz dərəcələrinin yüksəlməsi, dolların möhkəmlənməsi və real istiqraz gəlirliliyinin artması qızılın cəlbediciliyini azalda bilər. Çünki qızıl faiz gəliri gətirmədiyi üçün yüksək gəlirli maliyyə alətləri ilə rəqabətdə zəifləyə bilər. Noyabrın 18-də qızılın qiymətindəki eniş də dolların güclənməsi və Federal Ehtiyat Sisteminin faiz siyasəti ilə bağlı gözləntilərlə əlaqələndirilib.
Valyuta bazarında dolların mövqeyi də qlobal aktivlərin qiymətləndirilməsinə təsir göstərir. Dolların möhkəmlənməsi dollarla ifadə olunan əmtəələri digər valyutalarla alıcılar üçün bahalaşdıra, qlobal ticarət və borclanma xərclərinə təsir edə bilər. İnkişaf etməkdə olan ölkələr üçün dolların bahalaşması xarici borcların xidmətini çətinləşdirə və kapital axını risklərini artırmağa səbəb ola bilər. Bununla yanaşı, valyuta məzənnələrinin dəyişməsi ixracatçı və idxalçı şirkətlərə fərqli təsir göstərir.
Azərbaycan üçün bu bazar mənzərəsi bir neçə istiqamətdə əhəmiyyətlidir. Neft qiymətlərinin yüksək qalması ölkənin ixrac gəlirlərini, dövlət büdcəsinin gəlir imkanlarını və enerji sektorunun maliyyə göstəricilərini dəstəkləyə bilər. Lakin qlobal fond bazarlarında qeyri-sabitlik, yüksək faizlər və iqtisadi artımın zəifləməsi ehtimalı enerji tələbinə təsir göstərə bilər. Buna görə neftin hazırkı qiymət səviyyəsini uzunmüddətli gəlir zəmanəti kimi qəbul etmək düzgün deyil. Qlobal iqtisadi aktivlik, OPEC+ qərarları, geosiyasi vəziyyət və enerji təchizatı gələcək qiymət dinamikasının əsas amilləri olaraq qalır.
Ümumilikdə, təqdim olunan göstəricilər qlobal bazarlarda vahid istiqamətin olmadığını göstərir. ABŞ və Avropa səhmlərində eniş, Asiya bazarlarında fərqli dinamika, qızılın ucuzlaşması və neftin yüksək qiyməti investorların aktivlər arasında seçimlərini dəyişdirdiyini göstərir. Bu şəraitdə bazarların gələcək istiqaməti əsasən inflyasiya göstəricilərindən, mərkəzi bankların qərarlarından, enerji qiymətlərindən və şirkətlərin maliyyə nəticələrindən asılı olacaq. Hazırkı mənzərə investorlar üçün risklərin artdığı, lakin ayrı-ayrı sektor və bazarlarda imkanların hələ də mövcud olduğu bir mərhələyə işarə edir.
Nuray, AzNews.az
