Gülüş terapiyası ağciyər xəstəliklərinin müalicəsində təsirli ola bilər


Onilliklər ərzində aparılan tədqiqatlar sübut edib ki, gülüş terapiyası əhəmiyyətli psixoloji faydalar verə bilər. İndiyə qədər tədqiqatların əksəriyyəti əhval-ruhiyyənin yaxşılaşdırılmasına və psixi sağlamlıq göstəricilərinə yönəlib. Lakin son vaxtlar alimlər bu təcrübənin bəzi xroniki ağciyər xəstəliklərinin müalicəsindəki təsirlərini də araşdırmağa başlayıblar.
“Hər şey tənəffüs yollarının təmizlənməsinə, yəni ağciyərlərimizin, nəfəs aldığımız və orada olmamalı olan maddələrdən xilas olma prosesinə olan maraqla başladı”, – deyə London Kral Kollecinin tənəffüs fizioterapiyası üzrə baş müəllimi və universitetin “Gülüş Laboratoriyası”nın (Laughter Lab) yaradıcısı Arietta Spinou bildirir: “Müşahidə etdim ki, insanlar çox güləndə, hətta sağlam fərdlər belə, bundan sonra boğazlarını təmizləyə və ya öskürə bilirlər”.
Bu əlaqəni daha dərindən araşdırmaq istəyən Spinou xəstələri güldürməyin uzunmüddətli ağciyər xəstəlikləri üçün effektiv bir müalicə üsuluna çevrilib-çevrilə bilməyəcəyini öyrənmək məqsədilə tədqiqatlara başlayıb. Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi ən çox yayılmışları amfizem və bronxit olan tənəffüs yollarının iltihabı ilə xarakterizə olunan bir sıra mütərəqqi xəstəliklər üçün ümumi bir termindir. Simptomlara nəfəs darlığı, artıq selik ifraz edən kəskin öskürək və tez-tez sinə infeksiyaları daxildir. Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəliyi müalicəsi yoxdur, lakin dərman və fizioterapiyanın kombinasiyası xəstələrə simptomlarını idarə etməyə kömək edə bilər.
"İnhalyatorlar dərman baxımından təməl daşıdır", Florida ştatının Deyvi şəhərindəki Nova Cənub-Şərq Universitetinin pulmonoloqu və klinik tibb professoru Qustavo Ferrer deyir. Diafraqmatik və qabırğaarası əzələləri gücləndirməyə kömək edən aerobik məşq və nəfəs alma texnikaları çox vacibdir, çünki məşqi dayandırmaq ağciyər əzələlərinin zəifləməsinə və ağır hallarda oksigen asılılığına səbəb olur. Lakin bəzi xəstələr nəfəs darlığı yaşadıqları üçün məşq etməkdən çəkinirlər. Tədqiqatlar göstərir ki, dərmanlara riayət etmə nisbətləri də aşağıdır, təxminən 10-40 faiz arasındadır.
Potensial olaraq daha xoş bir müalicə forması təmin edən tədqiqatçılar gülüş terapiyasının ağciyərlərin dərinliyindəki seliyi boşaltmaq və daha böyük bronxlardan ayrılan yüzlərlə kiçik boru olan bronxiolları açmaq üçün nəfəs məşqləri ilə birlikdə istifadə edilə biləcəyini irəli sürürlər. Spinou izah edir: "Əgər bu kiçik borularda ifrazat varsa, onları öskürək reseptorlarınız olmadığı üçün öskürə bilməzsiniz. Fərziyyə budur ki, gülüş sinəmizdə titrəmələr yaradır ki, bu da ifrazatları səfərbər edə və onları daha böyük hava yollarına çatdıra bilər və orada öskürək refleksini oyandırır və ya boğazınızı təmizləyə bilirsiniz, bu da öz növbəsində nəfəs almağınızı yaxşılaşdırır”.
Spinou və onun komandası tərəfindən 2025-ci ildə dərc edilmiş ilk məqalə gülüş terapiyasının xroniki tənəffüs xəstəlikləri olan yetkinlərə fizioloji və psixoloji təsirləri ilə bağlı məhdud mövcud tədqiqatlara baxan ədəbiyyat icmalı idi. Beş tədqiqatdan hamısı xəstələrdə əhval-ruhiyyədə və ya həyat keyfiyyətində bəzi irəliləyişlər göstərdi, lakin ağciyər funksiyası üzrə fizioloji ölçmələr ziddiyyətli nəticələr verdi və müəlliflər daha çox tədqiqata ehtiyac olduğu qənaətinə gəldilər.
Spinounun laboratoriyasında aparılan ikinci bir tədqiqat hazırda gülüşün sağlam yetkinlər üzərindəki fizioloji təsirlərini araşdırır. Eksperimentdə burun və ağız boşluğundakı hava axını və həcmini, eləcə də diafraqma təzyiqini ölçmək üçün xüsusi avadanlıqlardan istifadə olunur. Tədqiqat iki növ gülüşü əhatə edir: iştirakçılardan qəsdən “ha ha ha” səsləri çıxarmalarının istəndiyi “simulyasiya edilmiş” (süni) gülüş və iştirakçıların stend-ap komediya videosuna baxarkən göstərdikləri “spontan” (təbii) gülüş.
Spinou deyir ki, insan qəsdən gülməyə çalışdıqda, bu, daha ritmik olur və sanki tez-tez, kəskin nəfəs alıb-verməyə bənzəyir. Lakin spontan gülüş daha dəyişkən və gözlənilməz xarakter daşıyır. O ümid edir ki, hazırda həmyaşıdlarının nəzərdən keçirməsindən keçən bu nəticələri gülüş yoqası məlumatları ilə birləşdirmək onlara səhiyyə müəssisələri üçün daha konkret tövsiyələr verməyə imkan verəcək.
Gülüş yoqası ilə ağciyər reabilitasiyasında istifadə olunan nəfəs məşqləri arasındakı oxşarlığı nəzərə alsaq, ağciyər sağlamlığı mütəxəssislərinin gülüş terapiyasının potensialına həvəsli olması təəccüblü deyil və başqa yerlərdə yeni ilkin tədqiqatlar ortaya çıxır. Türkiyədə Xroniki obstruktiv ağciyər xəstəsi olan 63 pasiyent üzərində aparılan ayrıca bir klinik sınaq həftədə üç dəfə tətbiq edilən gülüş məşqlərinin nəfəs çətinliklərini aradan qaldırmaq üçün mövcud nəfəs alma texnikaları qədər təsirli olduğunu aşkar edib.
Spinou hesab edir ki, gülüş terapiyası üçün klinik mühitdən daha çox, icma əsaslı mühitlər daha uyğundur. Onun fikrincə, müalicə yükü altında olan xəstələr üçün bu, fiziki məşqlərdən daha xoşdur və tətbiqi nisbətən ucuz başa gəlir. O qeyd edir: “Bu, aşağı gəlirli ölkələr və ya müxtəlif növ idman məşğələləri təşkil etmək imkanı olmayan yerlər üçün bir həll yolu ola bilər”. Lakin məqsəd mövcud müalicə protokollarını əvəz etmək deyil.
Hələlik gülüşün ən yaxşı dərman olacağı görünmür, lakin ağciyər xəstəliklərinin müalicəsində o, səmərəli bir seçimə çevrilə bilər.
Əsmər QARDAŞXANOVA,
“Azərbaycan”
1 mənbə
