Evimizdəki cihazlar bizi gizlicə izləyə bilərmi?- AÇIQLAMA


CƏMİYYƏT SON DƏQİQƏ
20 noyabr 2026 11:11 64 baxış
Ağıllı ev sistemləri gündəlik həyatı daha rahat və idarəolunan etsə də, bu texnologiyaların geniş yayılması şəxsi məlumatların təhlükəsizliyi ilə bağlı suallar yaradır. Ev kameraları, hərəkət sensorları və səsli köməkçilər vasitəsilə toplanan məlumatlar istifadəçilərin gündəlik vərdişləri və şəxsi həyatı haqqında geniş təsəvvür formalaşdıra bilər.
Bəs ağıllı ev sistemləri məxfiliyimiz üçün hansı təhlükələri yaradır?
Bu barədə Ekologiya.az-a açıqlama verən İT və kibertehlükəsizlik üzrə ekspert Fərid Əmirov bildirib:
"Ağıllı ev sistemləri gündəlik həyatı asanlaşdırsa da, şəbəkəyə bağlı sensorlar, kameralar və səslər vasitəsilə toplanan məlumatlar kibertəhlükəsizlik və məxfilik baxımından ciddi risklər yarada bilər.
Şəxsi məlumatların təhlükəsizliyi baxımından əsas risklər
Zəif parollar və ya köhnəlmiş proqram təminatı olan kameralar, ağıllı qapı kilidləri və mərkəzi kontrollerlər hücumçular tərəfindən uzaqdan idarə oluna bilər.
Ağıllı ev cihazı əsas ev şəbəkəsinə (Wi-Fi) qoşulduqda, bir cihazın sındırılması hücumçuya eyni şəbəkədəki kompüterlərə, telefonlara və şəxsi fayllara yol aça bilər.
Bulud serverlərində saxlanılan səs yazıları, video görüntülər və telemetriya məlumatları server pozuntuları və ya istehsalçıların məxfilik siyasətlərinə uyğun olaraq reklam/analitika məqsədilə üçüncü tərəflərə ötürülə bilər.
Məlumatların cihazla bulud arasında şifrələnmədən (və ya zəif protokollarda) ötürülməsi və iki faktorlu autentifikasiyanın (2FA) olmaması hesabların oğurlanma ehtimalını artırır".
Mütəxəssis qeyd edib ki, internetə qoşulan ağıllı cihazlar istifadəçilərin gündəlik vərdişləri, hərəkətləri və evdə olma vaxtları barədə məlumat toplaya bilər:
"İnternetə qoşulan cihazlarla gündəlik həyata dair məlumatların əldə edilməsi
Bəli, əldə edilə bilər. Hətta birbaşa kamera və ya mikrofonu olmayan cihazlar belə davranış və vərdişləri əks etdirən ətraflı məlumatlar yaradır:
Hərəkət sensorları, ağıllı işıqlar, termostat və qapı/pəncərə sensorları evdə kimin nə vaxt olduğunu, otaqlararası hərəkəti, yuxu və oyanma vaxtlarını müəyyən etməyə imkan verir.
Səsli köməkçilər aktivləşdirmə zamanı və ya səhv tətiklənmə nəticəsində otaqdakı söhbətləri, evdəki səsləri və ətraf mühiti qeydə ala bilər; daxili kameralar isə şəxsi həyatın görüntülərini toplayır.
Ağıllı sayğaclar və rozetkalar məişət texnikasının (mətbəx cihazları, televizor, kondisioner) nə vaxt işlədiyini göstərərək ev təsərrüfatının gündəlik ritmini ortaya çıxarır.
Mobil tətbiqlər və geolokasiya avtomatlaşdırmaları istifadəçinin evdən çıxıb-girmə vaxtlarını və bəzən fiziki məkanını qeyd edə bilər".
Onun sözlərinə görə, ağıllı ev sistemlərindən təhlükəsiz istifadə üçün güclü parollardan, iki faktorlu autentifikasiyadan və mütəmadi proqram yeniləmələrindən istifadə etmək vacibdir:
"Hər bir ağıllı ev hesabı və router üçün unikal, mürəkkəb parollar istifadə edin və bütün hesablarında iki faktorlu autentifikasiyanı (2FA) aktivləşdirin.
Cihazların proqram təminatını (firmware), mobil tətbiqləri və Wi-Fi routerin proqramını vaxtında yeniləyin; dəstəyi dayandırılmış köhnə cihazlardan imtina edin.
İmkan varsa, ağıllı ev cihazlarını əsas kompüter və telefonların olduğu şəbəkədən ayrı IoT və ya Qonaq (Guest) Wi-Fi şəbəkəsinə qoşun və cihazlar arası rabitəni məhdudlaşdırın.
Tətbiqlərə yalnız zəruri icazələri verin, istifadə olunmayan mikrofon/kamera funksiyalarını söndürün və ya şəxsi məkanlarda kameraları söndürən/bağlayan rejimlər tətbiq edin.
Şifrələmə (TLS/AES) və lokal emal imkanları təqdim edən tanınmış brendləri seçin, səs/video saxlama müddətlərini minimuma endirin və bulud məlumatlarının silinmə/saxlanma tənzimləmələrini yoxlayın".
Zümrüd Abidqızı
