Ermənistanın Moskva siyasəti nəticəsiz qaldı: Üç səfir dəyişdirildi, Rusiya ilə strateji böhran dərinləşdi


“Ermənistan və Rusiyanın münasibətlərindəki böhran artıq səfirlərin şəxsi təsir imkanları çərçivəsindən çoxdan kənara çıxıb”.
Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın “1in.am” nəşri yazıb.
Nəşrə görə, noyabrın 20-də Ermənistan prezidenti Vahaqn Xaçaturyan baş nazir Nikol Paşinyanın təklifi ilə Rusiyadakı səfir Qurqen Arsenyanı geri çağırıb.
“Onun yerinə karyera diplomatı Samvel Mkrtçyan təyin edilib. Arsenyan 2024-cü ilin avqustundan bu vəzifəni tuturdu. Səfir dəyişikliyi Ermənistan-Rusiya münasibətlərində ziddiyyətlərin dərinləşdiyi və dekabrın 3-nə planlaşdırılan Paşinyan-Putin görüşünün ərəfəsində baş verir”, - deyə müəllif bildirib.
Nəşr bu qərarın siyasi əhəmiyyətini anlamaq üçün Ermənistanın Moskvadakı son üç səfirinin təyinat tarixçəsinə nəzər salır.
“Həmin təyinatların ardıcıllığı İrəvanın Rusiya ilə münasibətlərə dair təsəvvürlərinin necə dəyişdiyini və bu münasibətləri idarə etmək üçün göstərilən siyasi cəhdlərin nəticələrini əks etdirir.
2020-ci il noyabrın 20-də, 44 günlük müharibənin başa çatmasından on gün sonra, Vağarşak Harutyunyan Ermənistanın müdafiə naziri təyin edilib. O, sovet hərbi təhsili almış, Rusiya hərbi-siyasi sistemi ilə uzunmüddətli əlaqələri olan peşəkar zabit və general idi. Onun təyinatı noyabrın 9-da imzalanmış üçtərəfli bəyanatdan sonra baş verib. Həmin bəyanata əsasən, Rusiya sülhməramlı kontingenti Qarabağda yerləşdirilmiş, Moskva isə müharibədən sonrakı təhlükəsizlik məsələlərində həlledici rol əldə etmişdi.
Müharibədə məğlub olmuş və təhlükəsizlik sahəsində ağır böhranla üzləşmiş Ermənistanın müdafiə qurumunun rəhbərliyi Moskvanın yaxşı tanıdığı şəxsə həvalə edildi. Bu seçim Ermənistan üzərində Rusiya təsirinin dərinliyini və İrəvanın həmin təsirlə hesablaşmağa hazır olduğunu göstərirdi”, - deyə nəşr yazıb.
Müəllif qeyd edib ki, Harutyunyanın Paşinyan üçün siyasi baxımdan əhəmiyyətli olan başqa bir xüsusiyyəti də var idi.
“2021-ci il fevralın 25-də Silahlı Qüvvələrin Baş Qərargah rəisi Onik Qasparyan və onlarla yüksək rütbəli hərbçi baş nazirin istefasını tələb edəndə müdafiə naziri onların bəyanatına qoşulmamışdı”, - deyə məqalədə bildirilib.
Nəşr bu mövqeyi onun sonrakı vəzifədə qalmasına verilən siyasi qiymətləndirmədə mühüm amillərdən biri kimi təqdim edir.
“2022-ci ilin yanvarında Harutyunyan Ermənistanın Rusiyadakı səfiri təyin edilib. O, Paşinyanın siyasi komandasının nümayəndəsi deyildi və hakimiyyət daxilində özünün güclü dayağı yox idi. Onun təyinatının əsas üstünlükləri Rusiya hərbi-siyasi dairələri ilə əlaqələri və 2021-ci il böhranı zamanı hökumət başçısına qarşı çıxmaması idi.
Burada Moskvanın ünvanına müəyyən saymazyana münasibət də görmək olar. Paşinyan Ermənistan üçün strateji əhəmiyyət daşıyan paytaxtda səfir vəzifəsinə siyasi dəyəri böyük ölçüdə Rusiya sistemi ilə əlaqələrindən qaynaqlanan şəxsi təyin etdi. Bu qərarı Moskvaya ünvanlanan özünəməxsus mesaj kimi oxumaq olardı: sizin adamınızı özünüzə göndəririk”, - deyə məqalədə qeyd olunub.
Müəllif yazıb ki, lakin hadisələr Ermənistan-Rusiya münasibətlərinin gedişatını kəskin şəkildə dəyişib.
“2022-ci ilin sentyabrında Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatı İrəvanın gözlədiyi hərbi dəstəyi göstərmədi. Rusiyanın Ermənistanın təhlükəsizlik təminatçısı kimi qəbul edilməsinə olan etimad bu hadisələrdən sonra tamamilə dağıldı.
Bu müddətdə Moskvada Ermənistanın maraqlarını Harutyunyan təmsil etməyə davam edirdi. Lakin onun İrəvanla siyasi əlaqəsi getdikcə daha ciddi problemə çevrilirdi. Səfirin addımlarını Ermənistan hökuməti ilə nə dərəcədə razılaşdırdığı barədə suallar yaranırdı. Rusiya ilə münasibətlərə yenidən baxılması səfirin İrəvana tam siyasi tabeçiliyini tələb edirdi. Harutyunyanın vəzifədə qalması məhz bu baxımdan problemli olmuşdu.
2024-cü ilin avqustunda Nikol Paşinyan Moskvadakı Ermənistan nümayəndəliyinin siyasi mahiyyətini dəyişməyə cəhd göstərərək səfir vəzifəsinə iş adamı, 2021-ci ildə “Vətəndaş Müqaviləsi” partiyasının siyahısı ilə deputat seçilmiş Qurqen Arsenyanı təyin etdi. Arsenyanın baş nazirlə birbaşa əlaqə imkanları var idi və o, Moskvada Paşinyanın siyasi etimadına əsaslanaraq fəaliyyət göstərə bilərdi.
Paşinyan Vaşinqtonda da uzun müddətdir bu prinsipə əsaslanırdı. ABŞ-də Ermənistanın səfirləri Lilit Makunts, daha sonra Narek Mkrtçyan baş nazirin siyasi komandasının nümayəndələri idi. Moskvada belə bir əlaqənin qurulması daha təcili zərurət idi. Rusiya Ermənistanın enerji sektoru, iqtisadiyyatı və strateji infrastrukturu üzərində ciddi təsir imkanlarını qoruyub saxlayırdı. İrəvana hökumətin siyasi qərarlarının icrasına birbaşa cəlb ediləcək və baş nazir qarşısında hesabat verəcək səfir lazım idi”, - deyə nəşr yazıb.
Müəllif qeyd edib ki, lakin Arsenyanın ikiillik fəaliyyəti böhranın bütün dərinliyini üzə çıxarıb.
“Səfirin şəxsi əlaqələri və siyasi statusu İrəvanla Moskva arasındakı strateji ziddiyyətləri aradan qaldırmaq üçün kifayət etmədi. Ermənistan Kollektiv Təhlükəsizlik Müqaviləsi Təşkilatında iştirakını dondurdu, Avropa İttifaqına üzvlük prosesinə başladı və ABŞ ilə əməkdaşlığı genişləndirdi. 2025-ci il avqustun 8-də Vaşinqtonda əldə olunan razılaşmalar Ermənistan-Azərbaycan nizamlanmasına yeni beynəlxalq format verdi. Rusiya prosesdə əvvəlki müstəsna rolunu itirdi. Ermənistan ərazisindən keçən kommunikasiyaların gələcəyi ABŞ-nin birbaşa iştirakı ilə müzakirə olunmağa başladı.
Moskvanın reaksiyaları tədricən iqtisadi təsir vasitələri üzərində cəmləşdi. Qazın mümkün bahalaşması ilə bağlı eyhamlar, Ermənistan məhsullarının tədarükünə yaradılan maneələr, dəmir yolu konsessiyası ətrafındakı mübahisə, Avrasiya İqtisadi Birliyi ilə Avropaya inteqrasiyanın uzlaşmazlığı barədə bəyanatlar münasibətlərin böhran xarakterini üzə çıxardı. Rusiya Ermənistan üzərində iqtisadi və siyasi təsirini qorumağa çalışır, İrəvan isə müstəqil qərarlar qəbul etmək imkanlarını genişləndirməyə cəhd göstərir”, - deyə məqalədə vurğulanıb.
Nəşr bildirib ki, noyabrın 3-də Rusiya Xarici İşlər Nazirliyi Qurqen Arsenyanı “Əməkdaşlığa görə” döş nişanı ilə təltif edib. On yeddi gün sonra isə İrəvan onu geri çağırıb. Nəşr bu ardıcıllığı rəmzi hesab edir.
“Hətta baş nazirin siyasi etimadını qazanan səfir də münasibətlərin istiqamətini dəyişə bilməyib, çünki iki ölkənin strateji maraqları getdikcə bir-birindən uzaqlaşır. Məhz belə bir şəraitdə Samvel Mkrtçyan Ermənistanın Rusiyadakı yeni səfiri təyin edilib.
O, təcrübəli karyera diplomatıdır, xarici siyasət qurumunun müxtəlif bölmələrində çalışıb, diplomatik nümayəndəliklərə rəhbərlik edib, Ermənistanı NATO-da, Livanda və Polşada təmsil edib. Lakin nəşrin qiymətləndirməsinə görə, onun uzunmüddətli fəaliyyəti ərzində Moskvada müstəqil siyasi təsir imkanlarına dair yüksək gözləntilər yaratmağa əsas verən mühüm siyasi nailiyyətlər və ya təşəbbüslər xüsusilə nəzərə çarpmır.
Təyinatın məntiqi, görünür, dəyişib. İrəvan siyasi səfir vasitəsilə münasibətlərin gedişatına təsir göstərmək cəhdindən imtina edir və peşəkar diplomatiyaya üstünlük verir. Bu, Rusiya ilə ən mühüm məsələlərin həllinin tamamilə dövlət başçıları səviyyəsində cəmləşdirilməsi anlamına gələ bilər”, - deyə nəşr yazıb.
Məqalədə bu yanaşmanın ciddi çatışmazlıqlarının da olduğu bildirilir. Ermənistanın Rusiya ilə münasibətləri təhlükəsizlik, enerji, ticarət, dəmir yolu əlaqələri və regional təsir kimi çoxşaxəli məsələləri əhatə edir. Onların idarə olunması gündəlik siyasi iş, nüfuzlu əlaqələr və danışıqlarda təşəbbüskarlıq tələb edir.
“Rusiya ilə münasibətlərin idarə olunması gündəlik siyasi iş, təsirli əlaqələr və danışıqlarda təşəbbüskarlıq tələb edir. Səfirliyi sadəcə kommunikasiya təmin edən quruma çevirmək İrəvanın diplomatik imkanlarını azalda bilər”, - deyə məqalədə qeyd olunub.
Müəllif yazıb ki, müharibədən sonra həyata keçirilən üç təyinat Ermənistan rəhbərliyinin siyasi hesablamalarının dəyişdiyini göstərir.
“Harutyunyan Rusiyadan təhlükəsizlik asılılığı dövrünü, Arsenyan münasibətləri baş nazirin siyasi etimadı vasitəsilə idarə etmək cəhdini təmsil edirdi. Mkrtçyanın seçilməsi isə İrəvanın artıq səfirin şəxsi təsir imkanları ilə bağlı ciddi gözləntilər bəsləmədiyini göstərə bilər.
Ermənistan-Rusiya münasibətlərindəki böhranın əsasında iki dövlətin strateji prioritetləri arasındakı dərinləşən fərq dayanır. Ermənistan təhlükəsizlik və xarici siyasət istiqamətlərinə yenidən baxır, Rusiya isə regionda əvvəlki təsirini qorumağa çalışır. Bu ziddiyyəti kadr dəyişiklikləri ilə aradan qaldırmaq mümkün deyil”, - deyə nəşr vurğulayıb.
Müəllif qeyd edib ki, Samvel Mkrtçyanın təyinatı, mahiyyət etibarilə, İrəvanın Moskva ilə münasibətlərdə gözləntilərinin azaldığını göstərir.
“Bununla belə, Rusiya enerji daşıyıcılarından və strateji infrastrukturlarından asılılıq, iqtisadi zəiflik və təhlükəsizlik problemləri siyasi qərarların qəbul edilməsini hələ də zəruri edir.
Moskva ilə münasibətlərdə üç səfirin tarixçəsinin əsas nəticəsi aydındır: Ermənistan və Rusiya arasındakı münasibətlərin böhranı çoxdan səfirlərin şəxsi təsir imkanları çərçivəsindən kənara çıxıb. Bunun aradan qaldırılması İrəvanın siyasi iradəsindən, iqtisadi asılılığı azaltmaq üçün praktiki addımlarından və öz strateji qərarlarını ardıcıl şəkildə həyata keçirmək qabiliyyətindən asılıdır. Səfirlərin dəyişdirilməsi bu işi əvəz edə bilməz”, - deyə məqalədə yekun olaraq bildirilib.
Alpər Mövludoğlu Ordu.az
Report+6 mənbə