Elxan Şahinoğlu:

Elxan Şahinoğlu: ABŞ və Çin arasında nüvə və süni intellekt rəqabəti dərinləşir
14:45 / 19.11.2026
ABŞ və Çin arasında Hörmüz boğazı, nüvə silahları və süni intellekt sahəsində maraqların üst-üstə düşdüyü məqamlarla yanaşı, ciddi fikir ayrılıqları da qalmaqdadır.
AFN.az xəbər verir ki, bunu politoloq Elxan Şahinoğlu ABŞ Prezidenti Donald Trampın Pekinə səfəri və Çin lideri Si Cinpinlə görüşünün nəticələrini şərh edərkən bildirib.
Politoloqun təhlilinə görə, Trampın Si Cinpinlə iki saatlıq görüşündən sonra verdiyi açıqlamalar hər iki ölkənin Hörmüz boğazının açılmasında maraqlı olduğunu göstərir. ABŞ prezidenti həmçinin hər iki dövlətin enerji məhsullarının boğazdan maneəsiz daşınmasında və İranın nüvə silahına sahib olmamasında maraqlı olduğunu ifadə edib.
Lakin Pekin bu məsələlərdə Tehrana təzyiq göstərmək niyyətində deyil. Çin bölgədə nüvə dövlətlərinin sayının artmasını istəməsə də, İranı nüvə proqramından imtinaya məcbur etmir.
Şahinoğlu hesab edir ki, Vaşinqtonla Pekin arasında əsas fikir ayrılıqlarından biri də nüvə silahlarının sayının məhdudlaşdırılması məsələsidir. Tramp Çin lideri ilə görüşdən sonra ABŞ, Rusiya və Çinin nüvə potensialını müqayisə edərək Pekinin nüvə arsenalını sürətlə genişləndirməsindən narahatlığını ifadə edib.
ABŞ prezidentinin açıqlamasına əsasən, Amerikanın 4 min, Rusiyanın isə 3 min 800 nüvə başlığı var. Çinin nüvə arsenalı bu göstəricilərdən az olsa da, ölkə silahlanma tempini sürətləndirir. Mövcud tendensiya davam edərsə, qarşıdakı illərdə Pekin nüvə başlıqlarının sayına görə Vaşinqton və Moskvaya yaxınlaşa bilər.
Politoloqun diqqətə çatdırdığı məqamlardan biri də nüvə silahlarının məhdudlaşdırılması ilə bağlı beynəlxalq razılaşmalardır. “Soyuq müharibə” dövründə ABŞ və keçmiş SSRİ arasında nüvə arsenalının artırılmasının qarşısını almağa yönəlmiş müxtəlif sazişlər mövcud olub. SSRİ dağıldıqdan sonra Rusiya da həmin razılaşmaları qəbul edib. Çin isə o dövrdə nüvə potensialı zəif olduğundan bu anlaşmaların iştirakçısına çevrilməyib.
Hazırda vəziyyət dəyişib. Çinin iqtisadi inkişafı hərbi potensialının da əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olub və Pekin regionda ABŞ-la hərbi rəqabətini gücləndirib. Bu səbəbdən Vaşinqton Çin rəhbərliyinin də nüvə silahlarına nəzarət və məhdudlaşdırma sazişlərinə qoşulmasını vacib sayır.
Ancaq Pekin ABŞ-ın bu tələbini qəbul etmək istəmir. Si Cinpin nüvə razılaşmalarına qoşulmaq əvəzinə nüvə silahlarının tamamilə qadağan olunmasını və məhv edilməsini təklif edib. Şahinoğlunun qənaətinə görə, Çin liderinin bu yanaşması Vaşinqton və Moskvanın qəbul etməyəcəyi, reallaşması mümkün olmayan təklifdir.
ABŞ və Çin arasında rəqabətin digər mühüm istiqaməti isə süni intellekt texnologiyalarıdır. Vaşinqton bu sahədə də Pekinlə münasibətlərin qaydalarını müəyyənləşdirməyə çalışsa da, Nvidia şirkəti ətrafında yaranan son vəziyyət gərginliyin davam etdiyini göstərir.
Politoloq “Reuters” agentliyinin məlumatına diqqət çəkərək Çindəki qurumların süni intellekt sahəsində ABŞ-ın aparıcı şirkətlərinin texnologiyalarını əldə etməyə çalışdığını qeyd edib. Onun qiymətləndirməsinə görə, Vaşinqtonun Çin şirkətlərinin, o cümlədən Nvidia-nın qabaqcıl çiplərinə çıxışını daha da məhdudlaşdırması mümkündür.
Beləliklə, Trampın Pekin səfəri iki ölkənin bəzi məsələlərdə ortaq maraqlara malik olduğunu üzə çıxarsa da, nüvə silahları və süni intellekt sahəsində strateji rəqabətin davam etdiyini göstərir.
AFN.az
1 mənbə
Veteninfo.az+1 mənbə