Dişlərinizi təmizləyərkən sağlamlığınızdan da xəbər tutacaqsınız – Bu texnologiya hər şeyi dəyişə bilər


Hər gün istifadə etdiyimiz adi diş sapı gələcəkdə yalnız dişlərimizi təmizləmək üçün deyil, sağlamlığımızı yoxlamaq üçün də istifadə oluna bilər. Alimlər dişlərin arasından və diş əti ciblərindən toplanan xüsusi mayeni analiz edərək qanda şəkərin səviyyəsini, sidik turşusunu və ağız boşluğundakı iltihab əlamətlərini müəyyən edə bilən ağıllı diş sapı hazırlayıblar.
Honq-Konq Elm və Texnologiya Universitetinin (HKUST) tədqiqatçıları tərəfindən hazırlanan bu cihaz ev şəraitində həm ağız sağlamlığına, həm də orqanizmdəki bəzi metabolik dəyişikliklərə nəzarət etmək imkanı yarada bilər.
Ən maraqlısı isə budur ki, cihazın əldə etdiyi bəzi nəticələr qan analizlərinin göstəriciləri ilə yüksək səviyyədə uyğunluq nümayiş etdirib.
Diş sapı artıq sağlamlıq haqqında da məlumat verəcək
Araşdırmanın nəticələrinə görə, xüsusi sensorlarla təchiz edilmiş ağıllı diş sapı dişlərin arasından topladığı mayeni analiz edərək bir neçə mühüm göstəricini ölçə bilir.
Bunlara aşağıdakılar daxildir:
Qlükoza – qanda şəkərin səviyyəsi haqqında məlumat verir.
Sidik turşusu – orqanizmdə maddələr mübadiləsinin vəziyyətini qiymətləndirməyə kömək edir.
Hidrogen peroksid – ağız boşluğundakı iltihabi proseslərlə bağlı göstəricidir.
pH səviyyəsi – ağız mühitinin turşuluğunu müəyyən edir.
Cihazın ölçdüyü nəticələr simsiz əlaqə vasitəsilə smartfona ötürülür. Beləliklə, insan dişlərini təmizləyərkən eyni zamanda bəzi sağlamlıq göstəricilərini də izləyə bilər.
Alimlər dişlərin arasında gizlənən xüsusi mayeyə diqqət yetiriblər
Bu texnologiyanın əsas sirri dişlərin arasında və diş ətinin kənarlarında toplanan xüsusi mayedədir.
Elmi dildə diş əti yarığı mayesi (GCF) adlandırılan bu bioloji maye adi tüpürcəkdən fərqlənir. O, diş əti toxumaları ilə qan dövranı arasında müəyyən maddələrin mübadiləsində iştirak edir. Tərkibində metabolitlər, zülallar və iltihab göstəriciləri mövcuddur.
Alimlər uzun müddətdir bu mayenin müxtəlif xəstəliklərin araşdırılmasında istifadə imkanlarını öyrənirlər. Lakin onun çox az miqdarda ifraz olunması nümunələrin toplanmasını çətinləşdirirdi.
Yeni ixtira məhz bu problemi həll etməyə yönəlib. Diş sapı istifadə edilərkən həmin mayenin bir hissəsi üzə çıxır və cihazın xüsusi mikrofluidik bölməsində toplanır.
Standart diş sapına bənzəyən qurğunun daxilində mayeni toplayaraq sensorlara ötürən xüsusi mexanizm yerləşdirilib. İstifadədən bir neçə dəqiqə sonra cihaz analiz nəticələrini təqdim edə bilir.
Diabet xəstələri üçün yeni imkan yarana bilər
Tədqiqatın ən diqqətçəkən nəticələrindən biri ağıllı diş sapının ölçdüyü qlükoza göstəricilərinin qan analizlərindəki nəticələrlə yaxın uyğunluq göstərməsidir.
Sınaqlar yalnız sağlam insanlar üzərində aparılmayıb. Diabet xəstələri, qanda sidik turşusunun səviyyəsi yüksək olan şəxslər və ağız sağlamlığı ilə bağlı problemləri olan insanlar da araşdırmaya cəlb edilib.
Nəticələr göstərib ki, müxtəlif sağlamlıq problemləri olan şəxslərin nümunələrində ölçülən göstəricilər arasında nəzərəçarpan fərqlər mövcuddur.
Xüsusilə qlükoza və sidik turşusu səviyyələrinin qan analizləri ilə güclü uyğunluq nümayiş etdirməsi tədqiqatçıların diqqətini çəkib.
Bu isə gələcəkdə bəzi sağlamlıq göstəricilərinin ev şəraitində, iynə və qan nümunəsi götürülməsinə ehtiyac olmadan izlənməsi üçün yeni imkanlar yarada bilər.
Tədqiqat müəlliflərinin fikrincə, mövcud ev tipli sağlamlıq cihazlarının əksəriyyəti orqanizmin metabolik vəziyyətini və ağız boşluğundakı iltihabı eyni vaxtda qiymətləndirə bilmir. Yeni texnologiya isə bu iki istiqaməti birləşdirməyə imkan verə bilər.
Bu xüsusilə diabet, hiperurikemiya və periodontit kimi problemləri olan insanlar üçün əhəmiyyətli ola bilər.
Bəs bu diş sapı qan analizini əvəz edə biləcək?
İxtira nə qədər maraqlı olsa da, hələlik onun ənənəvi qan analizlərini tam əvəz edəcəyini söyləmək tezdir.
Tədqiqat zamanı müəyyən məhdudiyyətlər də aşkarlanıb. Belə ki, toplanan mayenin əhəmiyyətli hissəsini tüpürcək təşkil edir. Bəzi nümunələrə isə qan qarışa bilir.
Alimlər müəyyən ediblər ki, tüpürcək təkbaşına qlükoza səviyyəsi haqqında əhəmiyyətli məlumat vermir. Lakin nümunəyə qan qarışdıqda bu göstəricinin müəyyənləşdirilməsi mümkün ola bilər.
Bu səbəbdən cihazın daha dəqiq və etibarlı nəticələr verməsi üçün əlavə təkmilləşdirmələrə və genişmiqyaslı klinik sınaqlara ehtiyac var.
Tədqiqatçılar gələcəkdə bu texnologiyanın diabet və diş əti xəstəlikləri olan insanların müalicə nəticələrinə təsirini araşdırmağı planlaşdırırlar.
Gündəlik vərdiş tibbi müayinəyə çevrilə bilər
Alimlərin fikrincə, bu ixtiranın əsas üstünlüyü insanların hər gün etdiyi sadə bir hərəkəti sağlamlıq göstəricilərinin izlənməsi vasitəsinə çevirməsidir.
Əgər gələcək sınaqlar uğurlu nəticələr versə, ağıllı diş sapı insanlara ağız sağlamlığı ilə yanaşı, orqanizmdəki bəzi metabolik dəyişikliklər barədə də məlumat əldə etmək imkanı yarada bilər.
Araşdırmanın nəticələri nüfuzlu Science Advances elmi jurnalında dərc olunub.
Qeyd edək ki, hazırkı mərhələdə cihaz eksperimental texnologiyadır və diabet diaqnozu qoymaq, eləcə də qan analizlərini əvəz etmək üçün təsdiqlənmiş vasitə hesab olunmur.
\\ Aydan Bünyatova, Editor.az