Deputat Razi Nurullayev Azərbaycanın artan beynəlxalq nüfuzunun səbəblərini açıqladı


Milli Cəbhə Partiyasının başqanı, deputat Razi Nurullayevin Azərbaycanın beynəlxalq arenadakı rolu və yeri, xüsusilə Avropa ilə münasibətləri barədə “Bakinski raboçi” qəzetinə müsahibəsi.
Avropa.info həmən müsahibəni təqdim edir:
– Sizcə, Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu nəyə əsaslanır?
Azərbaycanın beynəlxalq nüfuzu ilk növbədə müstəqil xarici siyasətə, güclü dövlətçiliyə, iqtisadi potensiala və ölkənin öz milli maraqlarını sərbəst şəkildə müəyyənləşdirmək qabiliyyətinə əsaslanır. Son illər Azərbaycan əsasən beynəlxalq dəstək axtaran dövlətdən aparıcı dünya mərkəzlərinin hesablaşmağa məcbur olduğu ölkəyə çevrilməyi bacarıb. Burada Azərbaycanın geosiyasi mövqeyi mühüm rol oynayır. Ölkəmiz Avropa və Asiyanın kəsişməsində yerləşir, əhəmiyyətli enerji resurslarına malikdir, nəqliyyat və logistika layihələrinin vacib iştirakçısıdır. Avropanın enerji təhlükəsizliyi, Orta Dəhlizin inkişafı, Şərqlə Qərb arasındakı nəqliyyat kommunikasiyaları – bütün bunlar Bakının strateji əhəmiyyətini artırır.
Lakin beynəlxalq nüfuzu yalnız neft, qaz və ya coğrafiya ilə ölçmək olmaz. Onun əsasında siyasi müstəqillik, dövlət siyasətinin proqnozlaşdırıla bilməsi, diplomatik fəallıq və üzərinə götürdüyü öhdəlikləri yerinə yetirmək bacarığı dayanır. Məhz bu amillərin vəhdəti Azərbaycana eyni vaxtda Avropa İttifaqı, Türkiyə, Rusiya, ABŞ, Çin və Mərkəzi Asiya dövlətləri ilə dialoq aparmağa imkan verir.
– Prezident İlham Əliyevin Dublin diplomatiyasının mahiyyəti nədən ibarətdir?
Mən Dublin diplomatiyasını Azərbaycanın çoxvektorlu və praqmatik xarici siyasətinin nümunəsi adlandırardım. Onun mahiyyəti ondan ibarətdir ki, Bakı beynəlxalq platformalardan sadəcə protokol tədbirlərində iştirak etmək üçün deyil, ölkənin konkret siyasi, iqtisadi və strateji maraqlarını irəli sürmək üçün istifadə edir.
2026-cı il noyabrın 12-də keçirilən Dublin görüşləri bu siyasətin bir neçə istiqamətini eyni anda nümayiş etdirdi. Birincisi, Prezident İlham Əliyevlə Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyan arasında növbəti təmas baş tutdu və görüş zamanı sülh prosesi, nəqliyyat kommunikasiyaları və razılaşmaların praktiki icrası məsələləri müzakirə olundu.
İkincisi, Azərbaycan və Böyük Britaniya əməkdaşlığı ənənəvi energetika çərçivəsindən çıxararaq ticarət, investisiyalar, təhlükəsizlik, təhsil və texnologiyalar sahələrinə genişləndirən Strateji Tərəfdaşlıq haqqında Birgə Bəyannamə imzaladılar. Üçüncüsü, Avropa Siyasi Birliyi (ASB) platformasında Bakının Avropanın enerji təhlükəsizliyinin təmin edilməsindəki rolu bir daha qeyd olundu.
Xüsusilə vacibdir ki, bu istiqamətlər bir-birinə zidd deyil, əksinə, qarşılıqlı şəkildə bir-birini tamamlayır. Azərbaycan eyni zamanda regional sülh prosesində mövqelərini möhkəmləndirir, Avropa dövlətləri ilə münasibətlərini inkişaf etdirir və nəqliyyat-energetika əməkdaşlığı imkanlarını genişləndirir. Beləliklə, Dublin göstərdi ki, müasir Azərbaycan diplomatiyası artıq ayrı-ayrı xarici siyasət məsələlərinin həlli ilə məhdudlaşmır. O, ölkəmizin strateji qərarların qəbulunda müstəqil iştirakçı kimi çıxış etdiyi daha geniş beynəlxalq əlaqələr sisteminin formalaşmasına yönəlib.
– Nə üçün Aİ bir tərəfdən Azərbaycan qazının tədarükünün artırılmasında maraqlı olduğunu dəfələrlə bəyan edir, digər tərəfdən isə Azərbaycan qazının idxalını artırmaq məqsədilə qaz kəmərlərinin ötürücülük qabiliyyətinin genişləndirilməsi üçün demək olar ki, heç nə etmir?
Burada biz Avropa institutlarının siyasi bəyanatları ilə iqtisadi addımları arasında müəyyən ziddiyyətlə üzləşirik. Avropa həqiqətən də enerji təchizatı mənbələrinin şaxələndirilməsində maraqlıdır və Azərbaycana etibarlı tərəfdaş kimi baxır. Lakin qaz tədarükündə maraqlı olmaq özlüyündə zəruri infrastruktura investisiya yatırmağa hazır olmaq demək deyil. Anlamaq lazımdır ki, Cənub Qaz Dəhlizi bu gün demək olar ki, öz imkanlarının son həddində işləyir. Prezident İlham Əliyevin sözlərinə görə, Yunanıstan və İtaliyanı birləşdirən qaz kəmərinin ötürücülük qabiliyyəti artıq 10 milyard kubmetrdən 11,2 milyard kubmetrə çatdırılıb, lakin tədarükün daha da artması üçün yeni investisiyalar və infrastrukturun genişləndirilməsi tələb olunur.
Mənim fikrimcə, problem bir neçə amillə bağlıdır. Birincisi, Avropanın enerji siyasəti son illərdə qalıq yanacaqlardan istifadənin azaldılmasına daha çox yönəlib. Bu isə qaz infrastrukturu üçün maliyyə əlçatanlığına təsir göstərir. İkincisi, yeni güclərin tikintisi uzunmüddətli müqavilələr və zəmanətli tələbat tələb edir. İnvestorlar növbəti 15-20 il ərzində qazı kimin və hansı şərtlərlə alacağını anlamadıqları təqdirdə milyardlarla avro sərmayə yatırmağa hazır deyillər. Üçüncüsü, dəhlizin genişləndirilməsi infrastrukturun ərazisindən keçdiyi bir neçə dövlətin razılaşdırılmış addımlarını nəzərdə tutur.
Lakin burada prinsipial bir məsələ var: əgər Avropa həqiqətən də Azərbaycan qazını öz enerji təhlükəsizliyinin elementi hesab edirsə, o zaman siyasi bəyanatları konkret maliyyə və infrastruktur qərarları ilə möhkəmləndirməlidir.
Azərbaycan qazın Avropa bazarına daxil olduğu marşrutların genişləndirilməsinə təkbaşına cavabdeh ola bilməz. Birgə investisiyalar, alıcıların uzunmüddətli öhdəlikləri və aydın iqtisadi model lazımdır. Bununla yanaşı, Bakı alternativ ixrac istiqamətlərini də qoruyub saxlamalıdır. Enerji əməkdaşlığı ölkəmizdən birtərəfli gözləntilər üzərində deyil, qarşılıqlı fayda əsasında qurulmalıdır.
– Ümumiyyətlə, ASB-də iştirak Azərbaycan üçün nə deməkdir?
Bakı üçün Avropa Siyasi Birliyində iştirak ilk növbədə demək olar ki, bütün aparıcı Avropa dövlətlərinin rəhbərləri ilə bir masa arxasında əyləşmək və qitənin gələcək təhlükəsizliyi, iqtisadiyyatı və siyasi quruluşunun müzakirəsində bilavasitə iştirak etmək imkanıdır. Burada anlamaq vacibdir ki, ASB Avropa İttifaqının strukturu və ya Aİ-yə üzvlük mexanizmi deyil. Bu, fərqli beynəlxalq statusa və Avropa institutlarına inteqrasiya səviyyəsinə malik ölkələri birləşdirən daha geniş siyasi platformadır.
Azərbaycan üçün bunun xüsusi əhəmiyyəti var. Ölkəmiz Aİ üzvü deyil, lakin bununla belə Avropanın enerji təhlükəsizliyində, nəqliyyat marşrutlarının, ticarət əlaqələrinin inkişafında və regional sabitlikdə mühüm rol oynayır. ASB-də iştirak ölkənin mövqeyini birbaşa Avropa liderlərinə çatdırmağa, milli maraqları müdafiə etməyə və regional problemlərə dair ümumi anlayışın formalaşmasında iştirak etməyə imkan verir.
Xüsusi vurğulamaq istəyirəm: bu cür formatlarda iştirak bütün təşəbbüslərlə razılaşmaq və ya qəbul edilən bütün sənədlərə qoşulmaq zərurəti demək deyil. Azərbaycanın öz milli maraqları var və mövqeyimiz məhz onlarla müəyyən edilməlidir. Diqqətəlayiq haldır ki, Dublin sammitindən sonra Xarici İşlər Nazirliyi Bakının əlavə siyasi və hüquqi öhdəliklər nəzərdə tutan bir sıra sənədlərə nə üçün qoşulmadığını ayrıca izah etdi. Mən ASB-yə Azərbaycanın ardıcıl və praqmatik şəkildə istifadə etməli olduğu diplomatik təsir aləti kimi baxıram.
– ASB-nin 12-ci sammitinin Bakıda keçirilməsi barədə qərarı Azərbaycanın Avropa siyasi dialoqunda artan rolunun sübutu və onun təkcə bu platformanın fəaliyyətində iştirak etmək deyil, həm də onun gələcək inkişaf gündəliyini müəyyənləşdirmək qabiliyyətinin etirafı kimi qiymətləndirmək olarmı?
Şübhəsiz ki, bu qərar prinsipial siyasi əhəmiyyətə malikdir. ASB-nin 12-ci sammitinin 2028-ci ildə paytaxtımızda keçirilməsi onu göstərir ki, Azərbaycan avropalı tərəfdaşlar tərəfindən sadəcə dialoq iştirakçısı kimi deyil, öz ərazisində Avropa siyasi məkanının liderlərini qəbul etməyə və bu səviyyəli tədbirlərin keçirilməsini təmin etməyə qadir olan dövlət kimi qəbul edilir.
Xüsusilə vacibdir ki, sammitin Bakıda keçirilməsi barədə qərar əvvəlki görüşlər çərçivəsində əldə edilmiş diplomatik razılaşmaların nəticəsi olub. 2026-cı ilin mayında İrəvanda keçirilən səkkizinci sammitdə Prezident İlham Əliyev növbəti görüşün Azərbaycanda keçirilməsi təklifinin qəbul edildiyini açıqladı. Bu da müəyyən siyasi siqnal oldu: Ermənistanla mürəkkəb münasibətlər tarixinə baxmayaraq, Bakı dialoq və əməkdaşlığın tədricən qarşıdurmanı sıxışdırıb çıxardığı yeni regional reallığın formalaşmasında iştirak etməyə hazırdır.
Bununla belə, mən sammitin keçirilməsini Azərbaycanın bütün platforma üzərində rəhbər səlahiyyətlər əldə etməsi kimi şərh etməzdim. ASB-nin daimi rəhbərliyi və ya sərt institusional strukturu yoxdur. Lakin ev sahibi ölkə müzakirələrin məzmununa təsir göstərmək, prioritet mövzular təklif etmək və siyasi dialoq mühitini formalaşdırmaq üçün ciddi imkan qazanır.
Azərbaycan üçün bu, regional təhlükəsizlik, Cənubi Qafqazda davamlı sülh, nəqliyyat bağlılığı, energetika, Orta Dəhliz və Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında əməkdaşlıq məsələlərini ümumavropa səviyyəsinə çıxarmaq imkanıdır.
Daha bir məqamı xüsusi qeyd etmək istərdim: Bakı sammiti ölkəmizin təkcə öz təşəbbüslərinin beynəlxalq səviyyədə tanınmasına nail olmaq deyil, həm də digər dövlətlər üçün əhəmiyyət kəsb edən həll yolları təklif etmək qabiliyyətinin sınağı olacaq.
Ona görə də əsas vəzifə tədbirin yüksək diplomatik statusunu konkret siyasi, iqtisadi və beynəlxalq nəticələrə çevirməkdir. Bakı sadəcə qonaqları qəbul etmək deyil, Avropanın gələcəyi və onun daha geniş Avrasiya məkanı ilə münasibətlərinə dair ən mühüm məsələlərin müzakirə olunacağı platforma kimi çıxış etmək imkanı qazanır. ASB-nin 12-ci sammitinin Azərbaycanda keçirilməsinin əsas əhəmiyyətini məhz bunda görürəm.
1 mənbə
