Bakıdan Parisə sərt mesaj: Fransa sülh prosesinə niyə müdaxilə edir?


Fransa rəsmilərinin Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması ilə bağlı açıqlamaları rəsmi Bakının etirazına səbəb olub. Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin sərt reaksiyası ölkəmizin suveren maraqlarına və regional proseslərə kənar müdaxilə cəhdlərinə qarşı prinsipial mövqeyinin ifadəsidir.
Bakı hesab edir ki, sülh prosesinə münasibətdə birtərəfli yanaşmalar deyil, beynəlxalq hüquq normaları və regionda formalaşmış yeni siyasi reallıqlar əsas götürülməlidir.
Fransanın Cənubi Qafqaza münasibətində diqqət çəkən əsas məqamlardan biri Ermənistanla siyasi və hərbi əməkdaşlığın genişləndirilməsidir. Paris bu əməkdaşlığı Ermənistanın təhlükəsizliyinin gücləndirilməsi ilə əsaslandırsa da, Azərbaycanın narahatlığı ondan ibarətdir ki, belə addımlar regionda qarşılıqlı etimadın möhkəmlənməsinə xidmət etməyə bilər. Xüsusilə Azərbaycan və Ermənistan arasında birbaşa dialoqun intensivləşdiyi mərhələdə üçüncü dövlətlərin sərt siyasi ritorikası sülh mühitinə mənfi təsir göstərə bilər. Bu baxımdan Fransanın regional siyasətində balanslı və konstruktiv yanaşmanın üstünlük təşkil etməsi mühüm əhəmiyyət daşıyır.
Məsələnin digər mühüm tərəfi Fransanın Qarabağla bağlı mövqeyidir. Nikola Forissyenin açıqlamalarında Azərbaycanda məhkəmə məsuliyyətinə cəlb edilmiş erməniəsilli şəxslərin azadlığa buraxılması sülh prosesinin şərtlərindən biri kimi təqdim olunur. Halbuki Azərbaycan tərəfi həmin şəxslərin bir qisminin müharibə cinayətləri, insanlıq əleyhinə cinayətlər və terrorçuluq kimi ağır əməllərə görə ittiham olunduğunu və ya məhkum edildiyini bildirir. Rəsmi Bakı üçün bu məsələnin siyasi təzyiq vasitəsinə çevrilməsi qəbuledilməzdir. Burada əsas prinsip ondan ibarətdir ki, dövlətin məhkəmə-hüquq sisteminin fəaliyyəti ilə bağlı məsələlər beynəlxalq öhdəliklər nəzərə alınmaqla, hüquqi müstəvidə qiymətləndirilməlidir. Sülh danışıqlarının irəliləməsi isə ayrı-ayrı dövlətlərin siyasi tələblərindən asılı vəziyyətə salınmamalıdır.
Fransanın mövqeyində diqqət çəkən başqa bir məqam humanitar məsələlərə münasibətdə müşahidə olunan fərqli yanaşmadır. Azərbaycan tərəfi haqlı olaraq sual edir ki, nə üçün Ermənistanın uzun illər davam etmiş işğalı nəticəsində öz yurdlarından didərgin düşmüş azərbaycanlıların hüquqları, dağıdılmış məscidlər, tarixi abidələr və digər humanitar problemlər eyni həssaslıqla gündəmə gətirilmir? Beynəlxalq hüquq və insan hüquqları prinsipləri bütün tərəflərə münasibətdə bərabər tətbiq edilməlidir. Əks halda humanitar məsələlərin siyasi məqsədlər üçün istifadə edildiyi barədə təsəvvür yaranır. Fransanın regionda etibarlı tərəfdaş kimi qəbul olunması üçün məhz bu ziddiyyətli yanaşmaları aradan qaldırması vacibdir.
Ümumilikdə, Azərbaycan Xarici İşlər Nazirliyinin Parisə ünvanladığı son mesaj yalnız konkret açıqlamaya verilmiş diplomatik cavab deyil, həm də ölkəmizin regional siyasətdə müstəqil qərarvermə prinsipinin nümayişidir. Azərbaycan artıq Cənubi Qafqazda yeni geosiyasi reallıqların formalaşmasında əsas iştirakçılardan biridir və Ermənistanla münasibətlərin normallaşdırılmasında birbaşa dialoqa üstünlük verir. Bu mərhələdə Fransanın qarşısında iki seçim dayanır: ya regionda yaranan yeni reallıqları nəzərə alaraq konstruktiv əməkdaşlıq siyasətinə keçmək, ya da birtərəfli mövqeyi davam etdirərək regional proseslərə təsir imkanlarını daha da məhdudlaşdırmaq. Azərbaycanın mövqeyi isə aydındır: davamlı sülh qarşılıqlı suverenliyə hörmət, ərazi bütövlüyünün tanınması və daxili işlərə müdaxilə edilməməsi prinsipləri əsasında qurulmalıdır. Cənubi Qafqazın gələcəyini müəyyən edən əsas amil kənar siyasi təzyiqlər deyil, region dövlətlərinin öz aralarında əldə edəcəkləri dayanıqlı razılaşmalar olmalıdır.
Züriyə Qarayeva
1 mənbə
