“Ay-Petri” radioelektron mübarizə komplekslərinin ekipajları Ukrayna hərbçilərinin həyatını görünmədən xilas edir


Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin xüsusi təyinatlı bölmələrində xidmət edən “Ay-Petri” komplekslərinin operatorları PUA təhdidlərini zərərsizləşdirərək hərbi texnikanın, logistika marşrutlarının və şəxsi heyətin təhlükəsizliyini təmin edirlər.
Bu barədə “Defense Express” nəşri Olena Sokolanın hazırladığı reportajda məlumat yayıb. Onlar səngərlərə hücum etmir və avtomatlarla rəqib məhv etmirlər. Onların fəaliyyəti döyüş hesabatlarında nadir hallarda görünür. Xilas etdikləri hərbçilər isə bəlkə də heç vaxt onların adlarını öyrənməyəcəklər.
Lakin bəzən yaralıları daşıyan avtomobilin geri qayıdıb-qayıtmayacağı, sursatın mövqeyə çatıb-çatmayacağı və Ukrayna hərbçilərinin tapşırığı vaxtında yerinə yetirib-yetirməyəcəyi məhz bu insanların fəaliyyətindən asılı olur.
Məqalədə Ukrayna Silahlı Qüvvələrinin Xüsusi Əməliyyat Qüvvələrinin “Ay-Petri” radioelektron mübarizə və radioelektron kəşfiyyat kompleksləri ilə işləyən hərbçiləri ilə söhbət yer alıb. Reportajda müharibənin ön cəbhəsində həyatla ölüm arasındakı məsafənin bəzən cəmi 50 metr olduğu vurğulanır.
Rəqibin FPV-PUA-sı Ukrayna hərbi maşınına hücum etməyə hazırlaşırdı. Hədəfə təxminən 50 metr qalmışdı. Daha bir neçə saniyə keçsəydi, PUA maşına çata bilərdi. Həmin vaxt “Ay-Petri” kompleksinin ekipajı başqa hədəfə qarşı fəaliyyət göstərirdi. Birdən Ukrayna hərbçilərinin olduğu avtomobilə təhlükə barədə təcili məlumat daxil oldu.
Ekipaj yeni təhdidə yönəldi və vaxtında müdaxilə edə bildi.
“FPV-PUA-nın maşına hücum etdiyini görürük. Bizə təcili xəbər verirlər. Qurğunu çeviririk və görürük ki, PUA artıq radioelektron müdaxilənin təsiri altındadır. Maşına təxminən 50 metr qalıb. PUA ona dəymir. Hərbçilər yola davam edirlər”, - deyə bölmə komandiri, “Molfar” çağırış adlı hərbçi xatırlayır.
Həmin avtomobildə olan insanlar üçün bu, sadəcə daha bir təhlükəli səfər ola bilərdi. Onlar PUA-nı görüb ən pis ehtimala hazırlaşmış da ola bilərdilər. Bəlkə də ölümə nə qədər yaxın olduqlarını heç anlamayıblar.
“Adətən biz öz işimizin nəticəsini görə bilmirik. Bunu başqaları görür. Amma həmin dəfə PUA-nın maşına çata bilmədiyini özümüz gördük”, - deyə hərbçi bildirib.
Bu, onların hər gün mövqelərə qayıtmasına səbəb olan hadisələrdən biridir.
“Molfar”ın sözlərinə görə, bölmə “Şahid” PUA-larına və idarəolunan aviasiya bombalarına qarşı da işləyir, naviqasiya sistemlərinə müdaxilə edir, operatorların video görüntülərini kəsir və koordinatları dəyişdirir.
Əksər insanlar üçün PUA müharibəsi FPV kameralarından çəkilən görüntülərdən ibarətdir: hədəfə yaxınlaşma, zərbədən əvvəlki son saniyələr və partlayış. Lakin müharibənin başqa tərəfi də var. Bəzən son saniyələrdə görüntü kəsilir, PUA hədəfi vurmaq imkanını itirir və Ukrayna maşınının partlaması əvəzinə rəqib PUA-sı hansısa sahəyə düşür.
Radioelektron mübarizə ekipajları və texniki kəşfiyyat bölmələri məhz bu istiqamətdə fəaliyyət göstərirlər.
“Bizim operator rəqib operatorunun gördüyünü görür. Rəqibin FPV-PUA-sı hədəfə çatmayıb hansısa sahəyə düşərək partlayanda bu, həqiqətən böyük sevinc yaradır. Çünki kiminsə həyatını xilas etdiyini anlayırsan. Hərbçilər bəlkə də bizi tanımırlar, bunu kimin və necə etdiyini bilmirlər. Amma əsgərlərimiz sağ-salamat qalır və tapşırıqlarını yerinə yetirməyə davam edirlər”, - deyə “Molfar” bildirib.
“Ay-Petri” texniki kəşfiyyata qarşı mübarizə kompleksi hazırda Xerson vilayətindən Çerniqov vilayətinə qədər bütün cəbhə xəttində istifadə olunur. Çerniqov vilayəti hazırda birbaşa döyüş xətti olmasa da, komplekslər həm orada, həm də dərin arxa cəbhədə fəaliyyət göstərir. Çünki müasir müharibə artıq PUA müharibəsidir.
Cəbhə xəttində mobil qrupların, Xüsusi Əməliyyat Qüvvələrinin bölmələrinin və döyüş təmas xəttinə qədər logistika təminatının hərəkəti radioelektron mübarizə komplekslərinin və digər müdafiə vasitələrinin dəstəyi olmadan həyata keçirilmir.
Hər bir hərəkət üçün əvvəlcədən müraciətlər hazırlanır. Hərbi maşınların hansı istiqamətə gedəcəyi müəyyən edilir, hər ekipaj tezliklər üzrə öz sektorunu tutur. Məqsəd rəqibin Ukrayna mövqelərini və logistika marşrutlarını aşkar etməsinin qarşısını almaqdır.
“Molfar”ın sözlərinə görə, müəyyən müddət ərzində konkret sektorun müdafiəsi təmin edilir.
Yeni “Ay-Petri” komplekslərində istiqamətölçən də quraşdırılıb. Bu, rəqib hədəflərini aşkar etməklə yanaşı, onların hansı tezliklərdə işlədiyini müəyyənləşdirməyə imkan verir.
“Ay-Petri” komplekslərində işləyən hərbçilərin fəaliyyəti adi hərbi tapşırıqlardan fərqlənir. Burada təlimatı bir dəfə öyrənmək, lazımi düymələri basmağı mənimsəmək və özünü peşəkar hesab etmək mümkün deyil.
Rəqib tezlikləri dəyişir, PUA-ları təkmilləşdirir və müdafiə vasitələrini keçmək üçün yeni üsullar hazırlayır. Buna görə də Ukrayna ekipajları daim öyrənməli, nəticələri təhlil etməli və yeni həll yolları tapmalıdırlar.
Məhz buna görə “Ay-Petri” kompleksləri mütəmadi olaraq modernləşdirilir. Hərbçilər istiqamətölçən və genişləndirilmiş radioelektron mübarizə imkanları ilə təchiz olunmuş yenilənmiş modifikasiyanı nümayiş etdiriblər.
Əvvəlcə əsas vəzifələr texniki kəşfiyyat vasitələrinə, o cümlədən ZALA, “Orlan” və “SuperCam” komplekslərinə qarşı mübarizə idi. Bu imkanlar qısa müddətdə öz effektivliyini göstərib. Əks-hücum zamanı artilleriyanın “Lancet” gəzən sursatlarından qorunmasına da kömək edib. İndi isə tapşırıqlar daha da mürəkkəbləşib.
“Molfar” bildirir ki, bölmə “Şahid” PUA-larına və idarəolunan aviasiya bombalarına qarşı işləyir, naviqasiya üçün maneələr yaradır, operatorların video əlaqəsini pozur və koordinatları əvəz edir.
Onun sözlərinə görə, ZALA tipli PUA-lar özləri sursat daşımaya bilər. Lakin onlar uçuş zamanı xəritələrdə prioritet hədəfləri müəyyənləşdirir. Daha sonra həmin hədəflərə rəqib artilleriyası, FPV-PUA ekipajları və digər zərbə vasitələri yönəldilir.
Yeni “Ay-Petri” komplekslərində quraşdırılan istiqamətölçən rəqib hədəflərini və onların işlədiyi tezlikləri eyni vaxtda aşkar etməyə imkan verir. Hərbçilər tezlik diapazonları barədə ətraflı məlumat verməsələr də, kompleksin geniş müdaxilə zolağına və yüksək effektivliyə malik olduğunu bildirirlər.
Bundan sonra ekipaj ümumi müdafiə sisteminə qoşulur, digər bölmələrə məlumat ötürür və hədəfə qarşı birgə fəaliyyət göstərir.
“Molfar” Pokrovsk istiqamətində baş vermiş bir hadisəni də xatırlayır. Ekipaj “Gerbera” PUA-sını aşkar edərək onunla radioelektron mübarizəyə başlayıb. PUA yanacağı tükənənə və sahəyə düşənə qədər bir saat yarım dairəvi uçuş edib.
Kompleks radioşüalanmanı aşkar edə və operatorlara siqnal mənbəyinin istiqamətini müəyyənləşdirməyə kömək edə bilir. Hərbçilər sistemin monitorinq imkanlarını nümayiş etdirərək onun mövcud təhdidlərə necə uyğunlaşdırıldığını izah ediblər.
“Bu, “Ay-Petri”nin digər tərəfidir. Ekranda həmin ərazinin radioelektron vəziyyətinin mənzərəsini görürsünüz. Burada adi “Wi-Fi” ötürülməsi görünür. 2420 diapazonunda isə “Mavik”ə bənzər siqnalı aşkar edə bilirik”, - deyə hərbçilərdən biri bildirib.
Monitorun arxasında “Demokrat” çağırış adlı gənc hərbçi işləyir. Onun vəzifəsi hava döyüşü məkanını daim izləmək, hədəfi vaxtında aşkar edib tanımaq və ümumi sistemə daxil etməkdir.
“İndi əlavə kəşfiyyat aparacağıq və onun koordinatlarını, istiqamətini, azimutunu dəqiq müəyyənləşdirəcəyik. Digər komplekslərlə qarşılıqlı fəaliyyət zamanı triangulyasiya üsulu ilə təxmini yerini hesablaya və radioelektron müdaxiləni daha dəqiq həyata keçirə bilərik”, - deyə o bildirib.
“Demokrat” daha əvvəl başqa komplekslərlə də işlədiyini deyir. Onun sözlərinə görə, həmin sistemlərlə müqayisədə “Ay-Petri” funksionallığı baxımından xeyli irəlidədir.
“Ay-Petri”nin funksionallığı daha sadədir. Tezlik diapazonu daha genişdir, daha sürətlə yerləşdirilir və PUA-lara qarşı işləmək üçün parametrləri daha çevik tənzimləmək mümkündür. Bu isə bizim daha sürətli fəaliyyət göstərməyimiz deməkdir. İstehsalçının əvvəlcədən təyin etdiyi parametrlər mövcuddur. Eyni zamanda konkret əraziyə uyğun fərdi parametrlər də yarada və rəqib PUA-larına qarşı tez işləməyə başlaya bilərik”, - deyə hərbçi bildirib.
Lakin məsələ yalnız avadanlıqdan ibarət deyil. Bu sistemlərlə kimin işləməsi də mühüm əhəmiyyət daşıyır.
“Bu, elə bir sahədir ki, burada yüz faiz peşəkar olmaq mümkün deyil. Çünki rəqib daim inkişaf edir. Sən də daim inkişaf etməli, öz işini və rəqibin fəaliyyətini təhlil etməlisən”, - deyə “Demokrat” vurğulayıb.
Hərbçilər bildirirlər ki, mürəkkəb hava təhdidlərinə qarşı mübarizə müxtəlif bölmələrin əlaqələndirilmiş fəaliyyətini tələb edir. Bu, xüsusilə Ukrayna mövqelərinə və yaşayış məntəqələrinə böyük dağıntılar gətirən Rusiya idarəolunan aviasiya bombalarına aiddir.
“Molfar”ın sözlərinə görə, “Ay-Petri” həmin bombaların peyk naviqasiyasına təsir göstərir. Müəyyən şəraitdə bu müdaxilə sursatın əvvəlcədən proqramlaşdırılmış trayektoriyadan yayınmasına səbəb olur.
Lakin nəticə bir çox amildən asılıdır. Bir idarəolunan aviasiya bombası bir neçə kompleksin müşahidə zonasına düşməlidir. Bu zaman komplekslər hədəfi bir növ tələyə salaraq onun “Kometa” naviqasiya sisteminin işini poza bilirlər.
“Ən vacib məsələ bütün bölmələrin əlaqələndirilmiş fəaliyyətidir”, - deyə bölmə komandiri bildirib.
“Ay-Petri” ekipajları üçün bu, gündəlik işin bir hissəsidir. Onlar daha böyük müdafiə sisteminin tərkibində fəaliyyət göstərirlər. Yalnız öz kompleksini vaxtında işə salmaq kifayət deyil. Digər ekipajlarla əlaqə saxlamaq, qonşu bölmələrdən daxil olan məlumatları nəzərə almaq və rəqibin dəyişən fəaliyyətinə uyğunlaşmaq lazımdır.
Məhz buna görə hərbçilər Ukraynaya yalnız yeni komplekslərin deyil, həm də yaxşı hazırlanmış mütəxəssislərin lazım olduğunu vurğulayırlar. Çünki texnikanın sayının artırılması öz-özlüyündə bütün problemləri həll etmir.
“Molfar”ın sözlərinə görə, komplekslərin sayı və onlarla işləyən hərbçilərin ixtisas səviyyəsi nə qədər yüksək olarsa, nəticə də bir o qədər yaxşı olar. Rəqib inkişaf etdiyi üçün Ukrayna tərəfi də inkişaf etməlidir.
Hərbi tapşırıq yerinə yetirmək üçün mövqeyə çatmaq özü də ayrıca döyüş tapşırığına çevrilib.
Hərbçilərin sözlərinə görə, genişmiqyaslı müharibənin başlanğıcında radioelektron mübarizə ekipajları üçün vəziyyət fərqli idi. İndi isə bəzən tapşırığın özünü yerinə yetirməkdən daha çətin olan məsələ onun icra ediləcəyi yerə təhlükəsiz çatmaqdır. Çünki öldürücü zona bəzi istiqamətlərdə döyüş təmas xəttindən 50 kilometrə qədər uzanır.
Təcrübəli hərbçi “Hetman” 2022-ci ildən indiyədək mövqeyə yerləşməyin, yer seçməyin və qurğunu quraşdırmağın getdikcə çətinləşdiyini deyir.
“Rəqibin zərbə PUA-larının effektivliyi o qədər artıb ki, hər səfər ayrıca bir sınağa çevrilib. Hər dəfə yeni maneələrlə qarşılaşırsan və bu sınaqdan fərqli şəkildə keçməli olursan”, - deyə o bildirib.
Rəqib artilleriya mövqelərinə, Ukrayna PUA ekipajlarına, logistika vasitələrinə, eləcə də rəqibin kəşfiyyatına qarşı mübarizə aparan sistemlərə hücum edir. Çünki PUA-lardan qoruyan vasitələri məhv etmək növbəti hədəflərin sağ qalmasını xeyli çətinləşdirir.
“Molfar”ın sözlərinə görə, rəqibin prioritet hədəfləri artilleriya, Ukrayna PUA-larının havaya qalxdığı məntəqələr və ekipajlardır. Daha sonra logistika və digər obyektlər gəlir. “Ay-Petri” ekipajları isə hərbçiləri, artilleriyanı və logistika marşrutlarını qorumaqla yanaşı, özlərini də müdafiə etməli olurlar. Çünki onlar da rəqibin prioritet hədəfləri sırasındadırlar.
Başqalarını qoruyarkən özünün də hədəfə çevrilməsi bu işin əsas paradokslarından biridir. Hər səfər yeni təhlükələr yarada bilər.
“Hetman” daha çox yaralıların təxliyəsində iştirak edir. Onun sözlərinə görə, hər səfərdə çoxlu təhlükəli və bəzən də qəribə hadisələrlə qarşılaşırlar.
O, bir təxliyə əməliyyatını xatırlayır. Həmkarı ilə yolda hərəkət edərkən yerdə uzanmış rəqib FPV-PUA-sı görüblər. Onlar bunun “gözləyən PUA” olduğunu düşünüblər. Belə PUA-lar hədəfin yaxınlaşmasını gözləyir və hədəf kifayət qədər yaxınlaşdıqda havaya qalxırlar. Bu zaman vaxtında reaksiya vermək çox çətin olur.
Hərbçilər marşrutu qəfil dəyişməli olublar. Bu isə əlavə risklər və qiymətli vaxt itkisi deməkdir. Yaralılar üçün isə vaxt daha sürətlə keçir.
“Rəqibin zərbə PUA-larının effektivliyi o qədər artıb ki, hər səfər ayrıca bir sınağa çevrilib. Hər dəfə yeni maneələrlə qarşılaşırsan”, - deyə “Hetman” bildirib.
Bu hadisənin sonunda qəhrəmanlıq musiqisi ilə müşayiət olunan hansısa təsirli səhnə olmayıb. Hərbçilər sadəcə öz yoldaşlarına çataraq onları təxliyə edə biliblər.
“Hetman” bu hadisəni danışdıqdan sonra gülərək bildirib ki, onların işində belə hadisələr çoxdur. Hər zaman həm qorxulu, həm əyləncəli, həm də gülməli vəziyyətlərlə qarşılaşırlar.
Belə ağır işin öhdəsindən necə gəldikləri barədə danışarkən bölmə komandiri “Molfar” gözlənilmədən texnikadan deyil, çaydan söz açıb.
“Mənim ekipajlarımda elə uşaqlar var ki, onlarla evdə həyat yoldaşımla olduğumdan daha çox vaxt keçirirəm. Hər birini tanıyıram. Kimin çayına nə qədər şəkər əlavə etdiyini, kimin dincəlmək üçün nə qədər yatmalı olduğunu bilirəm”, - deyə o bildirib.
Onlar 2022-ci ildən birlikdə xidmət edirlər. Bu müddət ərzində bir-birlərini demək olar ki, sözsüz anlamağı öyrəniblər. Hər kəsin vərdişlərini, imkanlarını, xarakterini və reaksiyalarını bilirlər. Yenidən idarəetmə pultunun arxasına keçib işləmək üçün kimin nə qədər istirahət etməli olduğunu da anlayırlar.
Hər biri mövqelərə qayıtmaq üçün səbəbi olduğunu bilir.
“Bizdə həddindən artıq yüklənmə olur, amma bunun öhdəsindən gəlirik. Çünki rəqibə zərər vurmaqdan zövq alırıq. Bizi ayaqda saxlayan da budur. Rəqibin davamlı atəş təsiri altında bəzən bərpa üçün mövqedən çıxırıq. Bəzi hissələri, rəqibin zədələdiyi kabelləri dəyişmək lazımdır. Gedib təmir edirik. Həmin operator və texnik artıq bizdən soruşur: nə vaxt geri qayıdırıq? Nə vaxt yenidən yola düşürük?”, - deyə “Molfar” bildirib.
Komandir bölməsində hansı insanları görmək istədiyi barədə suala cavab verərkən fiziki gücdən və ya xüsusi qorxmazlıqdan danışmır. O, maraqdan söz açır.
Onun fikrincə, mürəkkəb məsələləri araşdırmağı sevən, daim öyrənməkdən çəkinməyən, saatlarla həll yolları axtaran, fərziyyələrini yoxlayan və səhvləri təhlil edən insanlara ehtiyac var.
Həmçinin rəqibi aldatmağın yeni üsulunu tapmaqdan həqiqi məmnunluq duyan insanlar vacibdir.
“Bu sahədə özünü tapa biləcək insan yalnız daim öyrənmək və inkişaf etmək istəyən şəxsdir. O, bundan zövq almalıdır. Çünki hansısa kiçik bir üsul tapır və onun işlədiyini görür. Bunu yoldaşları ilə bölüşür və həmin üsul nəticə verir”, - deyə komandir bildirib.
Bu sözlərin arxasında müasir hərbçinin tamamilə fərqli obrazı dayanır. O, yalnız silahla deyil, biliklə də döyüşür.
Belə hərbçi hər gün rəqibin mühəndisləri, PUA hazırlayan mütəxəssisləri, operatorları və tuşlama sistemləri ilə mübarizə aparır.
Bu müharibədə bəzən qələbəni yeni texnologiyanı daha tez anlamaq, onun zəif nöqtəsini tapmaq və həmin bilikdən vaxtında istifadə etmək bacarığı müəyyənləşdirir.
Lakin avadanlıqların bütün mürəkkəbliyinin arxasında çox sadə insani məsələlər dayanır: hərbçilərin təyinat yerinə sağ çatması, təxliyənin qorunması, öz adamlarının geri qayıtması və növbəti dəfə də mövqelərə qayıda bilməsi.
Bu, az adamın gördüyü işdir. Ancaq bəzən hər şeyin üst-üstə düşdüyü nadir anlar da olur.
Ekranda Ukrayna maşınına doğru uçan rəqib PUA-sı görünür. Zərbəyə cəmi bir neçə an qalır. Ekipaj müdaxilə etməyə çatdırır və PUA hədəfə çata bilmir.
Kənardan bu, rəqibin uğursuz hücumlarından biri kimi görünə bilər. İdarəetmə pultunun arxasında dayanan insanlar üçün isə bu, gördükləri işin mənasını təsdiqləyən nəticədir.
Bəlkə də məhz buna görə yorucu növbələrdən sonra yenidən mövqelərə qayıdan hərbçilər komandirdən növbəti səfərin nə vaxt olacağını soruşurlar. Çünki onlar bilirlər ki, fəaliyyət göstərdikləri müddətdə kiminsə sağ qalmaq şansı artır.
Bəzən müharibənin ən mühüm nəticəsi məhv edilmiş hədəf deyil, sağ qalan insandır.
Sevinc Əliyeva Ordu.az