ABŞ-Çin rəqabətində yeni gərginlik: Nüvə silahları və süni intellekt qarşıdurması


20.11.2026
16:07
ABŞ və Çin liderlərinin Pekində keçirilən görüşü iki ölkə arasında bir sıra ortaq maraqların mövcudluğunu üzə çıxarsa da, strateji məsələlər üzrə fikir ayrılıqları aradan qalxmayıb.
Siyasi şərhçi Elxan Şahinoğlu ERAmedia-ya açıqlamasında bildirib ki, Donald Trampın Çin lideri Si Cinpinlə iki saat davam edən görüşündən sonra səsləndirdiyi fikirlər Vaşinqton və Pekinin bəzi məsələlərdə ortaq mövqeyə malik olduğunu, lakin bu maraqların konkret siyasi addımlara çevrilmədiyini göstərir.
Onun sözlərinə görə, hər iki ölkə Hörmüz boğazının açılmasında, enerji məhsullarının bu marşrutla daşınmasının təmin edilməsində və İranın nüvə silahına sahib olmamasında maraqlıdır. Lakin Pekin bu məqsədlərə nail olmaq üçün Tehrana təzyiq göstərmir. Çin regionda nüvə dövlətlərinin sayının artmasını istəməsə də, İranı nüvə fəaliyyətindən imtinaya məcbur etmək istiqamətində də fəal mövqe sərgiləmir.
Siyasi şərhçi hesab edir ki, ABŞ və Çin arasında əsas fikir ayrılıqlarından biri nüvə silahları ilə bağlıdır. Donald Tramp Si Cinpinlə görüşdən sonra ABŞ, Rusiya və Çinin nüvə potensialını müqayisə edərək, Pekinin nüvə arsenalını sürətlə genişləndirməsindən narahatlığını ifadə edib.
Trampın açıqlamasına görə, ABŞ-ın 4 min, Rusiyanın isə 3 min 800 nüvə başlığı var. Çinin nüvə arsenalı bu ölkələrdən az olsa da, Pekin nüvə potensialını sürətlə artırır. Mövcud tendensiya davam edərsə, qarşıdakı illərdə Çin nüvə başlıqlarının sayına görə ABŞ və Rusiyaya yaxınlaşa bilər.
Elxan Şahinoğlu diqqətə çatdırıb ki, Soyuq müharibə dövründə ABŞ və keçmiş SSRİ arasında nüvə silahlarının məhdudlaşdırılması və artırılmasının qarşısının alınması ilə bağlı müxtəlif razılaşmalar mövcud olub. SSRİ-nin dağılmasından sonra Rusiya həmin razılaşmaların davamçısı kimi çıxış edib. Çin isə həmin dövrdə nüvə potensialının nisbətən zəif olması səbəbindən bu razılaşmaların iştirakçısına çevrilməyib.
Siyasi şərhçinin fikrincə, hazırda vəziyyət dəyişib. Çinin iqtisadi inkişafı hərbi potensialının da əhəmiyyətli dərəcədə artmasına səbəb olub. Pekin regionda ABŞ-la hərbi rəqabətini gücləndirdiyindən Vaşinqton artıq Çinin də nüvə silahlarının məhdudlaşdırılması ilə bağlı danışıqlara qoşulmasını zəruri hesab edir.
Lakin Pekin ABŞ-ın bu tələbini qəbul etmək niyyətində deyil. Si Cinpin Vaşinqtonun nüvə razılaşmalarına qoşulmaq çağırışına alternativ olaraq nüvə silahlarının tamamilə qadağan edilməsini və məhv olunmasını təklif edir. Elxan Şahinoğlunun qənaətinə görə, ABŞ və Rusiyanın belə bir təkliflə razılaşması real görünmür. Bu baxımdan, Çin liderinin irəli sürdüyü yanaşma mövcud şəraitdə həyata keçirilməsi çətin olan təklifdir.
Siyasi şərhçi ABŞ və Çin arasında süni intellekt sahəsindəki rəqabətin də münasibətlərdə gərginliyi artıran əsas istiqamətlərdən biri olduğunu vurğulayıb. Vaşinqton bu sahədə Pekinlə oyun qaydalarını müəyyənləşdirməyə çalışsa da, texnologiyalara çıxış məsələsində tərəflər arasında ciddi ziddiyyətlər qalmaqdadır.
Elxan Şahinoğlu bildirib ki, Nvidia şirkəti ətrafında yaranan son vəziyyət də iki ölkə arasında süni intellekt texnologiyaları uğrunda rəqabətin davam etdiyini göstərir. “Reuters” agentliyinin məlumatına görə, Çindəki qurumlar süni intellekt sahəsində ABŞ-ın aparıcı şirkətlərinin texnologiyalarını əldə etməyə çalışırlar.
Siyasi şərhçinin fikrincə, Vaşinqtonun Çinin süni intellekt sahəsində inkişafını məhdudlaşdırmaq siyasəti davam edəcək. Xüsusilə, Pekinin Nvidia da daxil olmaqla ABŞ şirkətlərinin istehsal etdiyi qabaqcıl çiplərə çıxışının daha da məhdudlaşdırılması mümkündür.
Beləliklə, Hörmüz boğazı və İran məsələlərində müəyyən ortaq maraqların mövcudluğuna baxmayaraq, nüvə silahları və süni intellekt texnologiyaları ABŞ-Çin münasibətlərində əsas rəqabət və fikir ayrılığı mövzuları olaraq qalır.
Vural
1 mənbə
