Vergi güzəştləri daha 3 il uzadılır: Hansı sahələr və kimlər faydalanacaq? - ŞƏRH
.jpg)
.jpg)
İşin içi
14:08
1 509
Vergi güzəştlərinin daha üç il uzadılması ərzaq məhsullarının qiymətlərinin sabitliyindən və tibbi xidmətlərin əlçatanlığından tutmuş turizm, logistika, zərgərlik və elektromobil infrastrukturunun inkişafına qədər bir sıra sahələrə təsir göstərəcək. Təklif olunan dəyişikliklər göstərir ki, dövlət müddəti başa çatan güzəştləri birdəfəlik ləğv etmək əvəzinə, onların iqtisadi və sosial nəticələrini nəzərə alaraq davam etdirməyi nəzərdə tutur. Əsas məsələ isə bu güzəştlərin büdcə gəlirlərinə təsiri ilə əhali və biznes üçün yaratdığı fayda arasında səmərəli tarazlığın qorunmasıdır.
Təklif olunan dəyişikliklər müxtəlif iqtisadi sahələri əhatə edir və onların məqsədləri də fərqlidir. Ərzaq məhsulları üzrə ƏDV azadolmaları əhalinin gündəlik istehlak xərclərinin artmasının qarşısını almağa, tibbi xidmətlərə tətbiq edilən güzəştlər səhiyyənin maliyyə əlçatanlığını qorumağa, elektromobil enerji doldurucuları və regional hotellərlə bağlı tədbirlər isə müvafiq infrastrukturun inkişafına yönəlib. Formula 1 və Formula 2 yarışları, tranzit daşımalar və zərgərlik sektoru üzrə güzəştlər də konkret iqtisadi fəaliyyətlərin təşviqini nəzərdə tutur.
Ərzaq bazarı baxımından ən əhəmiyyətli istiqamətlərdən biri buğda, un, çörək, heyvan və quş əti, kəpək, yem və yem əlavələri üzrə ƏDV azadolmalarının davam etdirilməsidir. Bu məhsullar həm əhalinin gündəlik istehlakında, həm də kənd təsərrüfatı və heyvandarlıq istehsalında mühüm yer tutur. Xüsusilə buğda və yem məhsullarının qiyməti ərzaq istehsalının maya dəyərinə birbaşa təsir göstərir. Həmin məhsulların vergi yükünün artırılmaması un və çörək istehsalçılarının, eləcə də heyvandarlıq təsərrüfatlarının xərclərinin nəzarətdə saxlanmasına kömək edə bilər.
Bununla belə, vergi güzəştlərinin uzadılması avtomatik olaraq məhsulların ucuzlaşacağı demək deyil. ƏDV azadolmasının qiymətlərə təsiri istehsalçıların və ticarət müəssisələrinin xərclərindən, idxal qiymətlərindən, logistika xərclərindən və bazardakı rəqabətdən asılıdır. Əgər güzəşt nəticəsində yaranan xərc üstünlüyü satış qiymətlərində əks olunarsa, istehlakçılar bundan faydalana bilərlər. Əks halda, güzəşt əsasən sahibkarların xərc yükünün azalmasına xidmət edəcək. Buna görə də bu tədbirlərin səmərəliliyi yalnız vergi azadolmasının müddəti ilə deyil, ərzaq məhsullarının qiymət dinamikası və istehsal xərclərindəki dəyişikliklərlə də qiymətləndirilməlidir.
Səhiyyə sahəsində nəzərdə tutulan güzəştlər də sosial-iqtisadi baxımdan əhəmiyyətlidir. İcbari tibbi sığorta fondunun və ictimai-sosial fondların vəsaiti hesabına göstərilən xidmətlərin ƏDV-dən azad edilməsi, tədris bazası kimi fəaliyyət göstərən tibb müəssisələrinə tətbiq olunan güzəştlərin davam etdirilməsi tibbi xidmətlərin maliyyələşdirilməsinə təsir göstərə bilər. Tibb müəssisələrinin nağdsız ödənişlər əsasında formalaşan dövriyyəsinin 50 faizinin vergi tutulan dövriyyədən çıxılması isə elektron ödənişlərin və şəffaf hesablaşmaların stimullaşdırılması baxımından diqqət çəkir. Bu mexanizm tibbi xidmətlər bazarında nağdsız ödənişlərin genişlənməsinə və dövriyyənin daha dəqiq uçotuna şərait yarada bilər.
Energetika sektorunda SVOP əməliyyatları üzrə ƏDV azadolmasının uzadılması da xüsusi əhəmiyyət daşıyır. SVOP əməliyyatları xam neft və təbii qazın qarşılıqlı mübadiləsi əsasında həyata keçirilən ticarət mexanizmləridir. Belə əməliyyatlar enerji resurslarının müxtəlif istiqamətlər üzrə təchizatının və tədarük balansının idarə olunmasına imkan verir. Bu sahədə vergi güzəştinin davam etdirilməsi əməliyyat xərclərinin azaldılmasına və enerji təchizatı zəncirində çevikliyin qorunmasına xidmət edə bilər.
Elektromobillər üçün ikinci və üçüncü səviyyəli elektrik enerji doldurucularının idxalı və satışı üzrə ƏDV azadolmasının uzadılması isə nəqliyyat sektorunun tədricən elektrikləşməsi baxımından vacibdir. Elektromobil bazarının inkişafı yalnız avtomobillərin alınması ilə məhdudlaşmır. Doldurma məntəqələrinin sayı, onların yerləşməsi, enerji təminatı və texniki xidmət imkanları da bu prosesin əsas şərtlərindəndir. Doldurucu avadanlıqların idxalına vergi güzəşti infrastrukturun qurulması xərclərini azalda bilər. Lakin bu istiqamətdə real nəticə əldə etmək üçün özəl investisiyaların cəlb olunması və enerji doldurma şəbəkəsinin regionlar üzrə genişləndirilməsi də vacibdir.
Turizm və idman sahəsində Formula 1 və Formula 2 yarışları ilə əlaqədar güzəştlərin davam etdirilməsi beynəlxalq tədbirlərin təşkili və onların ətrafında formalaşan iqtisadi fəaliyyətin dəstəklənməsinə yönəlib. Belə yarışlar mehmanxana, ictimai iaşə, nəqliyyat, reklam və xidmət sektorlarında əlavə tələb yarada bilər. Bununla belə, tədbirlərin iqtisadi səmərəliliyini qiymətləndirərkən yalnız yarış günlərindəki dövriyyə deyil, ölkəyə gələn turistlərin sayı, onların orta xərcləri, yerli şirkətlərin prosesdə iştirakı və yaradılan əlavə məşğulluq da nəzərə alınmalıdır.
Regionlardakı hotellərin fəaliyyətində istifadə olunan daşınmaz əmlaka görə əmlak vergisinin 75 faiz azaldılması güzəştinin uzadılması isə turizm fəaliyyətinin paytaxtdan kənarda genişlənməsini təşviq edə bilər. Bu tədbir hotellərin sabit xərclərini azaltmaqla onların xidmət infrastrukturuna və keyfiyyətin yüksəldilməsinə əlavə vəsait yönəltməsinə imkan yarada bilər. Ancaq güzəştin uzunmüddətli nəticəsi regionlarda turist axınının davamlılığı, nəqliyyat əlçatanlığı və mövsümdənkənar dövrlərdə də xidmət tələbinin formalaşmasından asılı olacaq.
Nəqliyyat sahəsində xarici dövlətlərin yük avtomobilləri ilə həyata keçirilən dəmir yolu-avtomobil kombinə edilmiş tranzit daşımalarının yol vergisindən azad olunmasının iki il müddətinə uzadılması nəzərdə tutulur. Bu yanaşma Azərbaycanın tranzit marşrutları üzrə rəqabət qabiliyyətinin qorunmasına kömək edə bilər. Beynəlxalq daşımalar bazarında logistika xərcləri marşrut seçimində mühüm amildir. Vergi güzəşti daşımaların müəyyən hissəsinin Azərbaycan üzərindən həyata keçirilməsinə stimul yarada bilər. Bununla belə, tranzit gəlirlərinin artması üçün sərhəd-keçid məntəqələrinin buraxılış qabiliyyəti, dəmir yolu və avtomobil infrastrukturu, eləcə də gömrük prosedurlarının səmərəliliyi də mühüm rol oynayır.
Zərgərlik sektoruna aid güzəştlər isə istehsal və emal imkanlarının genişləndirilməsinə yönəlib. Qızıl və gümüş məmulatlarının istehsalı üçün avadanlıqların idxalına ƏDV azadolması müəssisələrin texniki təchizat xərclərini azalda bilər. Platin, qızıl, zərgərlik məmulatları və emal olunmuş almazın idxalına tətbiq olunan aksiz azadolmasının davam etdirilməsi də bu bazarda əməliyyatların vergi yükünə təsir göstərəcək. Bu sahədə əsas iqtisadi məqsəd yalnız idxal və ticarət dövriyyəsini artırmaq deyil, yerli emal və istehsalın genişlənməsinə şərait yaratmaq olmalıdır.
Beynəlxalq təcrübə göstərir ki, vergi güzəştlərinin tətbiqi ilə yanaşı, onların büdcəyə dəyəri və iqtisadi nəticələri mütəmadi qiymətləndirilməlidir. Beynəlxalq Valyuta Fondunun yanaşmasına görə, vergi güzəştləri dövlətin birbaşa xərcləri kimi büdcə resurslarına təsir göstərir və onların səmərəliliyi müəyyən edilmiş məqsədlərə nə dərəcədə xidmət etməsi əsasında ölçülməlidir. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatı da güzəştlərin müddətinin məhdudlaşdırılmasını və vaxtı başa çatdıqda yenidən qiymətləndirilməsini büdcə idarəçiliyinin mühüm prinsiplərindən biri hesab edir. Cite refs={["turn811173view2","turn749568search7","turn749568search10"]}/>
Bu baxımdan, Azərbaycanda güzəştlərin növbəti üç il üçün uzadılması ilə yanaşı, hər bir istiqamət üzrə ayrıca nəticə göstəricilərinin müəyyən edilməsi məqsədəuyğun olardı. Ərzaq sektorunda qiymət və istehsal dinamikası, səhiyyədə xidmətlərin əlçatanlığı, turizmdə turist axını və məşğulluq, elektromobil infrastrukturunda doldurma məntəqələrinin sayı, zərgərlikdə isə yerli istehsalın həcmi əsas qiymətləndirmə meyarları ola bilər.
Ümumilikdə, vergi güzəştlərinin uzadılması müxtəlif sahələrdə iqtisadi fəallığın və sosial əlçatanlığın qorunmasına xidmət edə bilər. Lakin bu tədbirlərin real səmərəsi güzəştlərin mövcudluğundan daha çox onların yaratdığı əlavə iqtisadi dəyərdən asılıdır. Əgər vergi yükünün azaldılması istehsalın, investisiyaların, məşğulluğun və xidmətlərin əlçatanlığının artmasına gətirib çıxararsa, büdcənin qısamüddətli vergi itkiləri daha geniş iqtisadi fayda ilə kompensasiya oluna bilər. Əks halda, güzəştlərin uzun müddət davam etməsi onların iqtisadi nəticələrinin yenidən nəzərdən keçirilməsini zəruri edəcək.
Nuray, AzNews.az
1 mənbə
