Səmada görünməyən ovçu: “MiG-31 Foxhound” Rusiya-Ukrayna müharibəsində hava döyüşünün qaydalarını necə dəyişir? (ARAŞDIRMA + CƏDVƏLLƏR)


“MiG-31BM” 2000-ci illərin sonunda “Sokol” müəssisələrində modernləşdirilmiş “MiG-31” variantıdır. Onun avionik arxitekturası “Baget” rəqəmsal prosessorları, kokpitdəki müasir rəngli çoxfunksiyalı ekranlar və yenilənmiş məlumat kanalları (datalink) vasitəsilə təkmilləşdirilib. Platforma aşkar etdiyi hədəflər barədə məlumatları “Su-30SM” və “Su-35S” kimi digər döyüş təyyarələrinə ötürərək “Mini-AWACS” funksiyasını yerinə yetirə bilir.
2022-ci ilin fevralında başlayan genişmiqyaslı Rusiya-Ukrayna müharibəsi Soyuq müharibə dövrünün hərbi doktrinaları ilə müasir hava müharibəsi texnologiyalarının qarşı-qarşıya gəldiyi unikal döyüş mühiti yaradıb. Bu münaqişədə Rusiya Hava-Kosmik Qüvvələrinin (VKS) ən mühüm strateji elementlərindən biri “Mikoyan MiG-31” (NATO kod adı: Foxhound) ağır önləmə təyyarəsi platformasıdır. Əvvəlcə Soyuq müharibə illərində ABŞ-yə məxsus B-52 və B-1B bombardmançı təyyarələrini, eləcə də alçaq hündürlükdən sızan qanadlı raketləri Arktika səmasında ələ keçirmək məqsədilə hazırlanan “MiG-31” Ukrayna hava məkanında gözlənilməz şəkildə dəyişərək “hava snayperi” və “hipersəs raket daşıyıcısı” rollarını öz üzərinə götürüb.
Yüksək hündürlük (18 000 metr və daha çox), yüksək sürət (Mach 2,83) və güclü radar-raket inteqrasiyası sayəsində bu platforma Rusiyanın görmə məsafəsindən kənarda (BVR) hava üstünlüyü əldə etmək və Ukraynanın əraziyə girişin məhdudlaşdırılması (A2/AD) çətirini genişləndirmək strategiyasının mərkəzində yer alır. Bu məqalədə “MiG-31” platformasının müharibə ərzində nümayiş etdirdiyi texniki göstəricilər, variantlar arasındakı fərqlər, sursat inteqrasiyaları, doktrinal təsirlər və üzləşdiyi aşınma açıq mənbəli kəşfiyyat (OSINT) məlumatları və hərbi təhlillər əsasında ətraflı araşdırılır.
“MiG-31” platforması vahid konfiqurasiyaya malik deyil, VKS-nin inventarında əsasən iki başlıca əməliyyat konfiqurasiyasında fəaliyyət göstərir: hava hədəflərini önləmə və BVR nişanalması üzrə ixtisaslaşmış “MiG-31BM” (və ya BSM), eləcə də “hava-yer” dəqiq zərbələri endirmək üçün nəzərdə tutulan “MiG-31K”. Bu iki variantın rolları, avionik arxitekturaları və gövdə modifikasiyaları bir-birindən kəskin şəkildə fərqlənir.
“MiG-31BM” və “MiG-31K”nın əməliyyat rolu və təchizat baxımından müqayisəsi “MiG-31BM” variantı 2000-ci illərin sonlarından etibarən “Sokol” müəssisələrində həyata keçirilən modernləşdirmə proqramının məhsuludur. Onun avionik arxitekturası “Baget” rəqəmsal prosessorları, kokpitdəki müasir rəngli çoxfunksiyalı ekranlar (LCD) və yenilənmiş məlumat kanalları (datalink) vasitəsilə təkmilləşdirilib. Platforma aşkar etdiyi hədəflər barədə məlumatları “Su-30SM” və “Su-35S” kimi digər döyüş təyyarələrinə ötürərək “Mini-AWACS” funksiyasını yerinə yetirə bilir.
Digər tərəfdən, “MiG-31K” variantı “Kh-47M2 Kinjal” aeroballistik hipersəs raketini daşımaq üçün “hava-hava” döyüş imkanlarından tamamilə məhrum edilib. Təxminən 4 300 kq ağırlığında olan raketin böyük ölçüləri səbəbindən gövdənin altındakı köməkçi güc qurğusu (APU), gövdədaxili sursat yuvaları və daxili 23 mm-lik, altı lüləli GŞ-6-23 topu sökülüb. Ağırlıq mərkəzini qorumaq və raketi atəş idarəetmə-naviqasiya sisteminə inteqrasiya etmək məqsədilə təyyarənin radar sistemi də sökülüb və ya minimum naviqasiya səviyyəsinə endirilib.
“MiG-31BM”in əsasını təşkil edən “Zaslon-M” (N007M) dünyada döyüş təyyarəsinə inteqrasiya edilən ilk passiv elektron darama aparan antena (PESA) radar ailəsinin ən qabaqcıl variantıdır. Diametri 1,4 metr olan nəhəng antenası 9-9,5 GHz (X diapazonu) tezlik aralığında işləyir və elektron darama aparan arxitekturası sayəsində mexaniki gecikmə olmadan azimut üzrə ±70 dərəcə, yüksəklik üzrə isə +70/-60 dərəcə bucaqlarda şüanı istiqamətləndirə bilir.
Radar bombardmançı təyyarə ölçüsündə olan tipik hədəfi 320-400 kilometr məsafədən, 5 kvadratmetr radara görünmə sahəsinə (RCS) malik standart döyüş təyyarəsini isə 282 kilometr məsafədən aşkarlaya bilir. Sistem eyni vaxtda 24 hədəfi izləmək və 8 hədəfə paralel şəkildə sursatla nişanalma həyata keçirmək imkanına malikdir.
Ukrayna hava məkanında aparılan əməliyyatlarda “Zaslon-M” radarının ən mühüm sınağı alçaq hündürlükdə uçan və aşağı RCS göstəricisinə malik hədəflərə, o cümlədən “Su-25” yaxın hava dəstəyi təyyarələrinə, “Su-24M” və “MiQ-29” təyyarələrinə, qanadlı raketlərə və insansız hava vasitələrinə qarşı “Look-Down/Shoot-Down” (Aşağı bax/Aşağı vur) imkanları ilə bağlıdır.
“Zaslon-M” alçaq hündürlükdəki hədəfləri aşkarlayarkən binalar, dağlar və bitki örtüyü kimi yerüstü obyektlərdən əks olunan nəhəng radar əks-sədaları (ground clutter) ilə qarşılaşır. Bu problemi yüksək səviyyəli impuls-“Doppler” (Pulse-Doppler) emal rejimləri vasitəsilə aradan qaldırır. Yer səthindəki sabit obyektlərin “Doppler” sürüşməsi sıfıra yaxın olduğu halda, alçaq hündürlükdə yüksək sürətlə hərəkət edən Ukraynanın “Su-25” təyyarəsi və ya qanadlı raketi nəzərəçarpan “Doppler” tezlik sürüşməsi yaradır. “Zaslon-M” radarının rəqəmsal siqnal prosessorları yer səthindən əks olunan siqnalları süzərək hərəkətdə olan bu hədəfləri ayırd edir.
Bununla belə, radarın 0,3 kvadratmetr kimi son dərəcə aşağı RCS göstəricisinə malik sursat və ya kiçik PUA hədəflərinə qarşı aşkarlama məsafəsi təxminən 65 kilometrə düşür. Lakin “MiG-31BM” təyyarələrinin 18 000 metr və daha yüksək stratosfer patrul hündürlüyü radarın üfüq xəttini (radar horizon) həndəsi baxımdan genişləndirir. Bu yüksək müşahidə bucağı Ukrayna təyyarələrinin relyefdən maskalanmasını (terrain masking) çətinləşdirərək “Zaslon-M” radarına alçaq hündürlükdəki hədəfləri yer səthindən gələn maneələrin fonunda müəyyənləşdirmək imkanı verir.
“MiG-31” platformasının Ukrayna müharibəsindəki öldürücülüyü daşıdığı iki əsas sursat ailəsinin təqdim etdiyi unikal kinematik və mənzil üstünlüklərindən qaynaqlanır: “Vympel” R-37M uzaqmənzilli “hava-hava” raketi və “Kh-47M2 Kinjal” hipersəs raketi.
“Vympel” R-37M (NATO kod adı: AA-13 “Arrow” / “Axehead”) təxminən 510-600 kq ağırlığında, “Mach” 6 sürətə çata bilən və ikiimpulslu (dual-pulse) bərk yanacaqlı raket mühərrikinə malik hipersəs BVR “hava-hava” raketidir. Bu raketin “MiG-31BM” platforması ilə birləşməsi hava müharibəsi tarixində nadir rast gəlinən nişanalma imkanları yaradır.
“MiG-31BM” təyyarələri dost hava hücumundan müdafiə çətirinin arxasında, Krım, Belqorod və ya Kursk hava məkanında 15 000-18 000 metrdən yüksək hündürlüklərdə, “Mach” 2,0-2,3 sürətlə Döyüş Hava Patrulu (CAP) həyata keçirir. Buraxılışın yüksək hündürlükdə və sürətlə həyata keçirilməsi buraxılan R-37M raketinə böyük potensial və kinetik enerji qazandırır. Atəş açıldıqdan sonra R-37M yüksəldilmiş sürüşmə trayektoriyası (lofted flight profile) ilə hərəkət edərək raket mühərrikinin itələmə qüvvəsi hesabına stratosferin yuxarı qatlarına, 30 kilometrdən yüksək hündürlüyə sürətlə qalxır. Havanın son dərəcə seyrək olduğu bu hündürlükdə aerodinamik sürtünmə 50 faizdən çox azalır. Raket uçuşunun böyük hissəsini bu sürtünmənin az olduğu mühitdə qət etdikdən sonra hədəfə dik bucaq altında yaxınlaşır. Bu trayektoriya raketin effektiv mənzilini 300 kilometrdən yuxarıya çatdırır.
R-37M uçuşun ilkin və orta mərhələlərində inertial naviqasiya sistemi (INS) və “MiG-31BM”dən məlumat kanalı vasitəsilə göndərilən trayektoriya düzəlişləri (mid-course update) əsasında hərəkət edir. Hədəfə yaxınlaşdıqda, son 20-30 kilometr məsafədə özündəki aktiv radar axtarış başlığını (X/“Ku” diapazonu) işə salır. Rusiya pilotları Ukrayna hava məkanının dərinliklərinə qədər uzanan əvvəlcədən müəyyən edilmiş nişanalma sektorları (Kill-Box) təyin edərək gündə orta hesabla 6 ədədə qədər R-37M raketi buraxıblar. 2022-ci ilin sentyabrında bir “MiG-31BM”in 217 kilometr məsafədən Ukraynanın “Su-25” təyyarəsini vurması sənədləşdirilmiş ən uzaqmənzilli hava döyüşü rekordlarından biridir.
“Kh-47M2 Kinjal” quru əsaslı 9M723 “İsgəndər” ballistik raketinin hava platformasına uyğunlaşdırılmış aeroballistik variantıdır. 4 300 kq ağırlığında olan bu raketin “MiG-31K” platformasından buraxılması ona əhəmiyyətli mənzil və kinematik üstünlük qazandırır.
“MiG-31K” raketi buraxmazdan əvvəl “Mach” 2,0-dan yüksək sürətə və 15 000 metr hündürlüyə çatır. Təyyarənin təmin etdiyi bu hündürlük və sürət vektoru raket üçün ilkin raket mərhələsi funksiyasını yerinə yetirir. Raket öz bərk yanacaqlı mühərrikini işə saldıqda artıq yüksək potensial və kinetik enerjiyə malik olur. Bu sinerji raketin mənzilini təyyarənin uçuş məsafəsi də daxil olmaqla 1 500-2 000 kilometr səviyyəsinə çatdırır, son uçuş sürətinin isə stratosferdə “Mach” 10-a yüksəlməsini təmin edir.
“Kinjal” ilkin mərhələdə qarşısıalınmaz “super silah” kimi təqdim edilsə də, 2023-cü ilin mayında ABŞ tərəfindən Ukraynaya tədarük edilən MIM-104 “Patriot” PAC-3 sistemlərinin Kiyev bölgəsində yerləşdirilməsi ilə vəziyyət dəyişib.
“Kinjal” raketi stratosferin yuxarı qatlarında “Mach” 10 sürətə çata bilsə də, hədəfə yaxınlaşarkən atmosferin sıx qatlarına daxil olduqda aerodinamik sürtünmə səbəbindən son mərhələdə sürətini itirərək “Mach” 3,6-4,0 (1 200-1 500 m/s) səviyyəsinə düşür. “Patriot” PAC-3 MSE önləyici raketləri aktiv “Ka” diapazonlu radar axtarış başlıqları və birbaşa toqquşma ilə məhv etmə (hit-to-kill) texnologiyası sayəsində “Kinjal”ın son dalış trayektoriyasını hesablaya bilir.
Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələri və Qərbin hərbi mənbələri Kiyev ətrafına buraxılan “Kinjal” raketlərinin PAC-3 batareyaları tərəfindən yüksək faizlə zərərsizləşdirildiyini təsdiqləyib. Bununla belə, “Kinjal”ın böyük döyüş başlığı kütləsi (480 kq), kəskin manevr qabiliyyəti və doyurma hücumlarında (saturation attack) oynadığı rol yerləşdirilmiş “Patriot” batareyası olmayan şəhər və ya infrastruktur obyektlərinə qarşı yüksək məhvetmə potensialını qoruyub saxlayır.
VKS-nin “MiG-31BM” doktrinası yaxın hava döyüşünə (dogfight) girməkdən daha çox, yüksək stratosfer sürətindən və uzaqmənzilli raketlərdən istifadə edərək Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələrini (UAF) sərhəd xətlərindən uzaqda fəaliyyətsiz vəziyyətə salmaq və Hava Hücumundan Müdafiə Çətiri / Əraziyə Girişin Məhdudlaşdırılması (A2/AD) zonası yaratmaq məqsədi daşıyır.
“MiG-31BM” və R-37M kombinasiyası müharibənin ilk mərhələlərindən etibarən Ukrayna pilotları üçün ən böyük hava təhdidi olub. Ukraynanın “Su-27”, “MiQ-29” və “Su-25” pilotları Rusiya sərhədindən 150-200 kilometr aralıda patrul edən “MiG-31BM” təyyarələrindən buraxılan raketlərin aşkarlandığı anda raketi yayındırmaq məqsədilə dərhal alçaq hündürlüyə enməyə (defensive dive) və tapşırıqlarını dayandıraraq geri qayıtmağa məcbur olublar.
Bu vəziyyət Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələri üçün aşağıdakı əməliyyat məhdudiyyətlərini yaradıb:
- Hündürlük tavanının aşağı salınması: Ukrayna təyyarələri radar görünürlüğünü azaltmaq üçün davamlı olaraq 50 metrdən aşağı həddindən artıq alçaq hündürlüklərdə, yer səthinin relyefini izləyərək uçmağa (nap-of-the-earth) məcbur edilib.
- Sursat mənzilinin azalması: Alçaq hündürlükdən həyata keçirilən buraxılışlar Qərb tərəfindən təmin edilən JDAM-ER və ya AASM “Hammer” kimi yüksək dəqiqlikli idarəolunan sursatların sürüşmə mənzilini potensial 60-70 kilometrdən 20-30 kilometr səviyyəsinə qədər azaldıb.
- Radar üfüqünün məhdudlaşması: Yer səviyyəsində uçan Ukrayna təyyarələrinin öz radar sensorları və radar xəbərdarlıq qəbulediciləri (RWR) relyefin maneə yaratması səbəbindən effektivliyini itirib.
2024-cü ildən etibarən Ukrayna inventarına daxil olan “Link 16” məlumat kanalı və AIM-120 AMRAAM raketləri ilə təchiz edilmiş F-16 “Fighting Falcon” təyyarələri bu asimmetrik vəziyyəti dəyişməyi hədəfləyib.
“MiG-31BM” və F-16MLU Hava Döyüşü (BVR) Parametrləri və Raket/Radar Müqayisəsi Ukraynaya təhvil verilən Avropa mənşəli (Danimarka, Niderland, Norveç və Belçika) F-16AM/BM MLU (Mid-Life Update) təyyarələrində AN/APG-66(V)2 impuls-“Doppler” radarı istifadə olunur.
- Mənzil və emal imkanları: İlkin AN/APG-66 sistemi ilə müqayisədə yeni siqnal prosessoru və yüksək çıxış gücü sayəsində radarın mənzili təxminən 25 faiz artırılıb. Hava hədəflərini aşkarlama məsafəsi orta hesabla 110 kilometrdir.
- BVR (görmə məsafəsindən kənar) dəstəyi: AIM-120 AMRAAM kimi aktiv radar tuşlamalı raketləri dəstəkləmək üçün məlumat kanalı (data-link) yeniləmələrini özündə birləşdirir.
- Çoxsaylı hədəflərin izlənməsi: “Track-While-Scan” (TWS) rejimi sayəsində eyni vaxtda 10 hədəfə qədər izləyə və onlardan 6-sına nişanalma imkanı yarada bilir.
- Radioelektron mübarizəyə davamlılıq: Təkmilləşdirilmiş tezlik dəyişdirmə (frequency agility) və daha çevik maneəboğma alqoritmləri sistemə inteqrasiya edilib.
İki platformanın texniki BVR müqayisəsi raket mənzili və radar gücü baxımından “MiG-31BM”in kinematik üstünlüyünü qoruduğunu göstərsə də, F-16-nın təqdim etdiyi taktiki üstünlüklər kinetik mənzil çatışmazlığını qismən kompensasiya edir. “MiG-31BM” nəhəng ölçüləri və böyük gövdə quruluşu ilə təxminən 15-20 kvadratmetr kimi yüksək radara görünmə sahəsinə malikdir. F-16 isə müqayisədə daha kiçik gövdəyə (təxminən 1,2 kvadratmetr RCS) və Qərb mənşəli qabaqcıl radioelektron mübarizə (EW) müdafiə konteynerlərinə sahibdir.
F-16 təyyarələri öz radarlarını işə salmadan, yəni səssiz rejimdə NATO AWACS təyyarələrindən və ya yerüstü radarlardan “Link 16” vasitəsilə aldıqları məlumatlarla “MiG-31BM”in mövqeyini müəyyən edə və raket buraxmaq üçün qalxış manevrinə başlaya bilirlər. AIM-120 AMRAAM raketlərinin mövcudluğu Rusiya pilotlarının Ukrayna sərhədinə münasibətdə nişanalma məsafələrini daha ehtiyatla müəyyənləşdirməsinə səbəb olub. “MiG-31BM” təyyarələri patrul mövqelərini (CAP) Rusiyanın daxili ərazilərinə doğru 30-50 kilometr geri çəkməyə məcbur qalıb. Bu vəziyyət Ukrayna hava məkanının ön xətlərində A2/AD təzyiqini azaldıb.
“MiG-31” platformasının istehsal xətləri 1990-cı illərin ortalarında bağlandığı üçün VKS inventarındakı hər bir gövdə əvəzolunmaz strateji aktivdir. Müharibənin yaratdığı yüksək əməliyyat tempi həm düşmənin birbaşa fəaliyyəti nəticəsində baş verən fiziki itkilərə, həm də gövdə və mühərrik resurslarının sürətlə tükənməsinə səbəb olan ciddi aşınmaya (attrition) gətirib çıxarıb.
Ukrayna Silahlı Qüvvələri havada vurulması demək olar ki, mümkünsüz olan “MiG-31” təyyarələrini yerləşdikləri aviabazalarda kamikadze PUA-lar və ATACMS taktiki ballistik raketləri vasitəsilə məhv etmək strategiyasını seçib.
2022-2024-cü illər Dövrü Təsdiqlənmiş Rusiya “MiG-31BM/K/I” İnventar İtkiləri və Hadisə Xronologiyası Müstəqil açıq mənbəli kəşfiyyat platforması “Oryx” və “Maxar” tərəfindən təqdim edilən peyk görüntülərinin təsdiqinə əsasən, VKS müharibə ərzində ən azı 5-i tamamilə məhv edilmiş, bir neçəsi isə ağır zədələnmiş “MiG-31” təyyarəsi olmaqla mühüm itkilər verib. Xüsusilə 2024-cü ilin mayında Belbekə və həmin ilin avqustunda Savasleykaya edilən hücumlar önləmə və hipersəs raket daşıyıcıları parkına vurulan ən ağır logistik zərbələr olub.
Ukrayna Silahlı Qüvvələri 2026-cı il sentyabrın 10-u tarixinə olan vəziyyətə görə, ATACMS taktiki ballistik raket inventarındakı məhdudiyyətlər səbəbindən bu sistemlərdən əməliyyat baxımından yüksək prioritetli və kritik hədəflərə qarşı istifadəni məhdudlaşdırır.
“MiG-31”in gövdə konstruksiyası 50 faiz nikel ərintili poladdan, 33 faiz alüminium ərintisindən və 16 faiz titandan hazırlanıb. Modernləşdirmə proseslərində gövdənin istismar müddəti 2 500 saatdan 3 500 uçuş saatına qədər artırılıb. Lakin müharibə şəraitində yüksək intensivlikli patrul uçuşları bu saat limitlərini sürətlə tükəndirir.
Stratosferdə BVR nişanalmaları və “Mach” 2,8 sürətlə sürətli qalxışlar platformanın “Solovyov” D-30F6 “afterburner”li turbofan mühərriklərində böyük istilik və mexaniki gərginlik yaradır. “Solovyov” D-30F6 mühərrikləri hazırda aktiv seriyalı istehsalda deyil, ehtiyat hissələri köhnə sovet ehtiyatlarının yenilənməsi (refurbishment) yolu ilə təmin edilir.
Təyyarəyə güc verən iki ədəd “Solovyov” D-30F6 “afterburner”li turbofan mühərrikinin hər biri “afterburner” rejimində 152 kN, birlikdə isə 304 kN itələmə qüvvəsi yaradır. D-30F6 mühərriki təyyarənin alçaq hündürlükdə “Mach” 1,23 (1 500 km/saat) sürətə çatmasına imkan verir. Bununla belə, mühərriklərin əsaslı təmirlər arasındakı işləmə müddəti (TBO) təxminən 300 uçuş saatı kimi məhdud göstəriciyə malikdir. Bu vəziyyət davamlı yüksək performans tələb edən tapşırıqlarda texniki xidmət ehtiyacını və logistika dəstəyinin mürəkkəbliyini artırır.
“Afterburner” rejimindən davamlı istifadə turbin pərlərindəkı istilik çatlarına və mühərrik yanğınlarına səbəb olur. Rusiyada döyüş şəraitindən kənarda baş verən “MiG-31” qəzalarının əksəriyyətində qalxış və ya yüksəliş zamanı mühərrik yanğınları qeydə alınıb. Ağır təyyarə olan “MiG-31BM” standart “Su-35S” və ya “Su-30SM” ilə müqayisədə saatlıq uçuş xərcləri və texniki xidmət işçi qüvvəsi baxımından dəfələrlə daha çox resurs tələb edir. Bu vəziyyət uzunmüddətli aşındırma müharibəsində VKS-nin logistika zəncirini çətin vəziyyətə salır.
“Mikoyan MiG-31” (Foxhound) platforması Rusiya-Ukrayna müharibəsində Soyuq müharibə dövrünə aid önləmə təyyarəsinin müasir, yüksək intensivlikli münaqişə mühitinə necə uyğunlaşdırıla biləcəyinin ən konkret nümunəsidir. “Zaslon-M” radarı və “Vympel” R-37M raketinin inteqrasiyası ilə “MiG-31BM” Ukrayna Hərbi Hava Qüvvələri üçün “strateji iflic silahına” çevrilib, Ukrayna taktiki aviasiyasını alçaq hündürlüklərdə uçmağa məcbur edərək onun əməliyyat effektivliyini məhdudlaşdırıb. Konfiqurasiyası “Kh-47M2 Kinjal” raketi ilə dəyişdirilən “MiG-31K” variantı isə VKS-yə adi və mümkün nüvə çəkindirməsi çərçivəsində dərin zərbə (deep strike) imkanları qazandırıb.
Bununla belə, platformanın nümayiş etdirdiyi strateji təsir davamlılıq böhranları ilə üzləşir. Seriya üzrə yeni gövdələrin istehsal edilməməsi, Savasleyka və Belbek aviabazalarına qarşı ATACMS və Ukraynanın uzaqmənzilli PUA hücumları nəticəsində yaranan fiziki itkilər, eləcə də “Solovyov” D-30F6 mühərriklərinin yüksək əməliyyat tempi altında resurslarının tükənməsi “MiG-31” təyyarələri parkının gələcəyini təhdid edir. F-16 təyyarələrinin inteqrasiyası və Qərb mənşəli uzaqmənzilli “hava-hava” raket texnologiyalarının Ukrayna inventarında genişlənməsi “MiG-31BM” təyyarələrini patrul mövqelərini daha da geriyə çəkməyə məcbur edir. Bu isə platformanın Ukrayna hava məkanında mütləq əraziyə girişin məhdudlaşdırılması (A2/AD) üstünlüyünü mərhələli şəkildə zəiflədir.
Firuz Bağırov Ordu.az
