PR süni intellekt axtarış sistemlərindəki təsirini necə ölçməlidir?


GEO dövründə PR fəaliyyətinin qiymətləndirilməsinə yeni yanaşma Süni intellektin inkişafı ictimaiyyətlə əlaqələr (PR) sahəsində yeni ölçmə problemini ortaya çıxarıb. Artıq insanlar təşkilatlar, şirkətlər, xidmətlər və məhsullar haqqında məlumat əldə etmək üçün yalnız axtarış sistemlərinə müraciət etmir, internet səhifələrini açıb oxumur və müxtəlif mənbələri özləri müqayisə etmirlər. Getdikcə daha çox insan suallarını süni intellekt alətlərinə ünvanlayır, onlardan məlumatları ümumiləşdirməyi, tövsiyələr verməyi, müqayisə aparmağı və müəyyən mövzuları izah etməyi xahiş edir. Bu dəyişiklik təşkilatların necə tanındığına, necə təqdim olunduğuna və ictimaiyyət tərəfindən necə qəbul edildiyinə birbaşa təsir göstərir. Təsəvvür edək ki, potensial müştəri, investor, jurnalist və ya işə qəbul olunmaq istəyən şəxs süni intellekt sistemindən müəyyən təşkilat haqqında məlumat soruşur. Bu zaman hansı suallar meydana çıxır? Təşkilat süni intellektin cavabında xatırlanırmı? Onun fəaliyyəti düzgün təqdim olunurmu? Məlumatlar etibarlı mənbələrə əsaslanırmı? Təşkilat haqqında vacib faktlar nəzərə alınırmı? Köhnəlmiş məlumatlar yenidən təqdim edilirmi? Təşkilatın reputasiyasına mənfi təsir göstərə biləcək yanlış məlumatlar yayılırmı? Bunlar artıq PR mütəxəssislərinin diqqət yetirməli olduğu yeni ölçmə meyarlarıdır. GEO nədir və PR üçün nəyi dəyişir? GEO (Generative Engine Optimisation- Generativ Süni İntellekt Sistemləri üçün Optimallaşdırma) – generativ süni intellekt sistemlərində məlumatların görünürlüğünün və təqdim olunmasının yaxşılaşdırılması istiqamətində tətbiq edilən optimallaşdırma yanaşmasıdır. Ənənəvi SEO (Search Engine Optimisation) veb-səhifələrin Google kimi axtarış sistemlərində daha yaxşı mövqelərdə görünməsinə yönəlir. GEO isə təşkilat, brend və ya müəyyən mövzu haqqında məlumatların ChatGPT və digər generativ süni intellekt sistemlərinin cavablarında necə əks olunduğuna diqqət yetirir.
Bu, PR üçün yeni bir məsuliyyət sahəsi yaradır. Artıq təşkilatın yalnız mediada nə qədər xatırlanması deyil, süni intellekt tərəfindən necə təqdim olunması da əhəmiyyət daşıyır. Lakin burada vacib bir məqam var: süni intellekt cavabında təşkilatın adının çəkilməsi hələ onun nüfuzunun yüksək olması demək deyil. Əsas məsələ məlumatın düzgünlüyü, etibarlılığı və auditoriya üçün faydalılığıdır. AMEC-in GEO üzrə yeddi əsas prinsipi Beynəlxalq Kommunikasiya Ölçmə və Qiymətləndirmə Assosiasiyası (AMEC – International Association for the Measurement and Evaluation of Communication) GEO fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi üçün yeddi prinsip hazırlayıb. Bu prinsiplərin məqsədi süni intellekt dövründə PR nəticələrinin daha obyektiv, şəffaf və peşəkar şəkildə ölçülməsinə kömək etməkdir. 1. Süni intellektdə görünürlük kommunikasiya məqsədlərinə əsaslanmalıdır PR mütəxəssisi ilk növbədə təşkilatın hədəf auditoriyasının hansı məlumatlara ehtiyac duyduğunu müəyyən etməlidir. Məsələn, xəstəxana haqqında məlumat axtaran şəxs tibbi xidmətlər, həkimlərin ixtisası, müasir tibbi avadanlıqlar, laboratoriya imkanları və qəbul qaydaları ilə maraqlana bilər. Bu səbəbdən əsas sual yalnız təşkilatın süni intellekt cavablarında görünməsi deyil, auditoriyanın ehtiyac duyduğu düzgün və faydalı məlumatlarla qarşılaşmasıdır. 2. Süni intellekt cavablarını qiymətləndirməzdən əvvəl təşkilatın informasiya mühiti araşdırılmalıdır Süni intellekt sistemləri təşkilatlar haqqında məlumatları müxtəlif açıq mənbələrdən əldə edə bilər: Xəbər portalları və onlayn media; Rəsmi internet səhifələri; Sosial media paylaşımları; Mütəxəssis rəyləri və şərhləri; İctimai müzakirələr; İstifadəçi rəyləri;
Rəsmi sənədlər və digər açıq məlumat mənbələri. Əgər bu mənbələrdə təşkilat haqqında məlumatlar ziddiyyətlidirsə, köhnəlibsə və ya kifayət qədər dolğun deyilsə, süni intellektin təqdim etdiyi cavablar da həmin çatışmazlıqları əks etdirə bilər. Buna görə PR mütəxəssisi təşkilat haqqında internetdə formalaşmış ümumi informasiya mənzərəsini mütəmadi təhlil etməlidir. 3. Məlumatlar axtarış və kontent baxımından əlçatan olmalıdır Təşkilat haqqında etibarlı məlumatların internetdə yerləşdirilməsi kifayət deyil. Həmin məlumatlar axtarıla bilən, anlaşıqlı, aktual və etibarlı mənbələrlə dəstəklənən olmalıdır. Rəsmi internet səhifələrində xidmətlər, rəhbərlik, mütəxəssislər, fəaliyyət istiqamətləri və əlaqə məlumatları aydın şəkildə təqdim edilməlidir. PR, rəqəmsal marketinq, SEO və kontent strategiyası bu mərhələdə bir-biri ilə sıx əlaqələnir. Məqsəd təşkilat haqqında düzgün məlumatın həm insanlar, həm də süni intellekt sistemləri tərəfindən asanlıqla tapılmasına şərait yaratmaqdır. 4. Süni intellektin cavabları sistemli və şəffaf şəkildə yoxlanılmalıdır Süni intellekt sistemlərinin cavabları həmişə eyni olmur. Eyni sual müxtəlif platformalarda və müxtəlif vaxtlarda fərqli nəticələr verə bilər. Buna görə təşkilat haqqında məlumatların necə təqdim olunduğunu qiymətləndirərkən bir neçə süni intellekt alətindən, müxtəlif suallardan, dillərdən və zaman intervallarından istifadə etmək lazımdır. Məsələn, PR mütəxəssisi aşağıdakı sualları yoxlaya bilər: Təşkilat hansı xidmətləri göstərir? Onun əsas fəaliyyət istiqamətləri hansılardır? Təşkilatın üstünlükləri nələrdir? İctimaiyyət bu təşkilat haqqında hansı məlumatları əldə edə bilər? Təşkilat haqqında məlumatlar hansı mənbələrə əsaslanır? Alınan cavablar saxlanılmalı, mənbələr yoxlanılmalı və nəticələr müqayisə edilməlidir. Yalnız bir dəfə verilmiş sualın cavabına əsasən təşkilatın GEO göstəricilərini qiymətləndirmək düzgün yanaşma deyil. 5. Görünürlük nəticə və təsirlə qarışdırılmamalıdır
Bu prinsip xüsusilə vacibdir. Təşkilatın süni intellekt cavabında xatırlanması onun haqqında ictimai etimadın artdığını, insanların xidmətlərə maraq göstərdiyini və ya qərarlarını dəyişdirdiyini sübut etmir. PR fəaliyyətinin qiymətləndirilməsində nəticələri bir-birindən fərqləndirmək lazımdır: Outputs (İlkin məhsullar): Hazırlanmış press-relizlər, media xəbərləri, sosial media paylaşımları və digər kommunikasiya materialları. Out-takes (Auditoriyanın qavrayışı): İnsanların məlumatı görməsi, oxuması, anlaması və yadda saxlaması. Outcomes (Nəticələr): Auditoriyanın münasibətində, məlumatlılığında və davranışında baş verən dəyişikliklər. Impact (Təsir): Kommunikasiya fəaliyyətinin təşkilatın strateji məqsədlərinə verdiyi uzunmüddətli töhfə. Beləliklə, PR fəaliyyətinin uğuru yalnız paylaşımların, media xəbərlərinin və süni intellektdə xatırlanmaların sayı ilə ölçülməməlidir. 6. Məlumatların etibarlılığı onların sayından daha vacibdir İnternetdə təşkilat haqqında çoxsaylı məlumatların yerləşdirilməsi avtomatik olaraq müsbət reputasiya yaratmır. Əsas məsələ məlumatların keyfiyyəti, aktuallığı və etibarlı mənbələrə əsaslanmasıdır. Məsələn, bir təşkilat haqqında onlarla zəif və təkrarlanan paylaşım əvəzinə, onun fəaliyyəti barədə dolğun rəsmi məlumat, nüfuzlu mediada dərc edilmiş material, mütəxəssis rəyi və yoxlanılmış faktlar daha əhəmiyyətli ola bilər. PR mütəxəssisləri süni intellekt sistemlərinə təsir göstərmək məqsədilə interneti keyfiyyətsiz kontentlə doldurmaqdan çəkinməlidirlər. 7. GEO etik prinsiplərə əsaslanmalıdır Süni intellektdə daha yaxşı görünmək üçün ictimai rəyləri manipulyasiya etmək, reklam xarakterli məlumatları müstəqil ekspert rəyi kimi təqdim etmək və yoxlanılmamış məlumatları həqiqət kimi yaymaq yolverilməzdir. PR mütəxəssisinin əsas vəzifəsi süni intellekti manipulyasiya etmək deyil, təşkilat haqqında ictimai informasiya mühitinin daha dolğun, dəqiq və etibarlı olmasına töhfə verməkdir.
Bu yanaşma həm peşəkar etikanın, həm də uzunmüddətli reputasiya idarəçiliyinin əsas şərtidir. GEO-nun qiymətləndirilməsi üçün üç əsas istiqamət AMEC-in yanaşmasında GEO fəaliyyətinin qiymətləndirilməsi üç qarşılıqlı əlaqəli sübut və təhlil istiqamətinə əsaslanır. 1. İnformasiya mühitində reputasiya (Upstream Reputation) Təşkilat haqqında mediada, sosial şəbəkələrdə, rəsmi səhifələrdə və digər mənbələrdə hansı məlumatların mövcud olduğunu araşdırmaq. 2. Axtarış və kontentin hazırlıq səviyyəsi (Search and Content Readiness) Təşkilat haqqında etibarlı məlumatların internetdə nə dərəcədə əlçatan, düzgün strukturlaşdırılmış və axtarış üçün uyğun olduğunu qiymətləndirmək. 3. Süni intellekt cavablarının izlənilməsi (Downstream AI Output Tracking) Süni intellekt sistemlərinin təşkilat haqqında nə dediyini, onu necə təqdim etdiyini, hansı mənbələrə istinad etdiyini və hansı vacib məlumatları nəzərə almadığını təhlil etmək. Bu üç istiqamət birlikdə qiymətləndirildikdə təşkilatın süni intellekt mühitində necə təmsil olunduğunu daha dolğun anlamaq mümkündür. PR mütəxəssisləri GEO ölçməsini necə həyata keçirməlidirlər? Bu işi sistemli aparmaq üçün bir neçə praktiki addım vacibdir: 1. Təşkilatın hədəf auditoriyasının verə biləcəyi əsas sualların siyahısını hazırlamaq. 2. Bu suallar üzrə müxtəlif süni intellekt platformalarında mütəmadi yoxlamalar aparmaq. 3. İstifadə edilən platformaları, sualları, dilləri və yoxlama tarixlərini qeyd etmək. 4. Süni intellekt cavablarında göstərilən mənbələrin etibarlılığını yoxlamaq. 5. Təşkilatın rəsmi internet səhifələrindəki məlumatların aktuallığını təmin etmək.
6. Nəticələri əvvəlki dövrlərlə müqayisə etmək və reputasiya risklərini müəyyənləşdirmək. 7. GEO nəticələrini ümumi PR strategiyasının və kommunikasiya qiymətləndirməsinin bir hissəsinə çevirmək. Burada yadda saxlamaq lazımdır ki, heç bir vahid göstərici və ya proqram təşkilatın süni intellekt sistemlərindəki bütün görünürlüğünü və kommunikasiya təsirini tam şəkildə ölçə bilməz. Süni intellekt dövründə PR-ın rolu daha da əhəmiyyətli olur GEO PR fəaliyyətinin ənənəvi prinsiplərini əvəz etmir. Əksinə, reputasiya, etimad, ictimai rəy, nüfuzlu mənbələr və düzgün informasiya ilə işləmək bacarıqlarını daha da vacib edir. PR mütəxəssisləri artıq yalnız mediada təşkilat haqqında nə yazıldığını deyil, süni intellektin həmin məlumatları necə ümumiləşdirdiyini və insanlara necə təqdim etdiyini də izləməlidirlər. Gələcəyin uğurlu PR strategiyası sadəcə daha çox görünməyə deyil, düzgün, etibarlı və faydalı informasiya ilə tanınmağa əsaslanacaq. Çünki süni intellekt dövründə əsas məsələ yalnız görünmək deyil, düzgün tanınmaq və etibar qazanmaqdır. Dilarə Zamanova Mərkəzi Gömrük Hospitalının PR mütəxəssisi