Kiçik biznesə 5 illik vergi güzəşti: Sahibkarlar nə qədər qazanacaq? - ŞƏRH


İşin içi
16:00
1 114
Kiçik sahibkarlıq subyektləri üçün təklif olunan yeni vergi güzəşti biznesin davamlılığını və məşğulluğun qorunmasını stimullaşdırmağa yönəlib. Layihəyə əsasən, müəyyən şərtlərə cavab verən sahibkarlar gəlir və ya mənfəət vergisinin hesablanmış məbləğinin 25 faizi həcmində güzəştdən beş il ərzində yararlana biləcəklər. Burada əsas məqam odur ki, güzəşt bütün kiçik sahibkarlara avtomatik şamil edilmir: fəaliyyət müddəti, vergi borcunun olmaması, dövriyyənin qorunması və əmək münasibətləri ilə bağlı tələblər nəzərdə tutulur.
Təklifə görə, güzəştdən istifadə etmək istəyən sahibkarlıq subyekti kiçik sahibkarlıq kateqoriyasında ən azı iki il fəaliyyət göstərməli, vergi borcu olmamalı və əvvəlki illə müqayisədə dövriyyəsi 30 faizdən çox azalmamalıdır. Bundan başqa, vergi ili ərzində əmək münasibətlərinin pozulmaması da əsas şərtlərdən biri kimi müəyyən edilir. Bu tələblər güzəştin qısamüddətli və qeyri-sabit fəaliyyət göstərən müəssisələrdən daha çox, fəaliyyətini qoruyub saxlayan və iş yerlərinin davamlılığını təmin edən sahibkarlara yönəldildiyini göstərir.
Güzəştin mahiyyətini düzgün anlamaq üçün onun hesablanma mexanizminə diqqət yetirmək lazımdır. Söhbət vergi dərəcəsinin 25 faiz azaldılmasından deyil, hesablanmış gəlir və ya mənfəət vergisinin 25 faizinin güzəşt edilməsindən gedir. Məsələn, uyğun şərtlərə cavab verən müəssisənin il üzrə hesablanmış mənfəət vergisi 10 min manat olarsa, güzəşt nəticəsində onun 2 500 manatı ödənilməyəcək, büdcəyə ödəniləcək məbləğ isə 7 500 manat təşkil edəcək. Bu, sahibkarın sərəncamında əlavə maliyyə resursunun qalmasına imkan yarada bilər.
Güzəştin beş il müddətinə nəzərdə tutulması da biznesin planlaşdırılması baxımından əhəmiyyətlidir. Kiçik müəssisələr üçün vergi öhdəlikləri, əməkhaqqı xərcləri, icarə haqqı və dövriyyə kapitalının təmin edilməsi əsas maliyyə məsələlərindəndir. Vergi yükünün müəyyən hissəsinin azalması sahibkarın əldə etdiyi vəsaiti avadanlığın yenilənməsinə, işçi heyətinin saxlanılmasına, məhsul və xidmət çeşidinin artırılmasına və fəaliyyətin genişləndirilməsinə yönəltməsinə şərait yarada bilər.
Bu təşəbbüsün digər mühüm tərəfi məşğulluğun qorunması ilə bağlıdır. Kiçik biznes müəssisələri iqtisadiyyatda çoxsaylı iş yerlərinin formalaşmasında iştirak edir. Belə müəssisələrin fəaliyyətinin dayanması və ya ixtisarların aparılması yalnız sahibkarın gəlirlərinə deyil, işçilərin məşğulluğuna və ailə büdcələrinə də təsir göstərir. Əmək münasibətlərinin qorunmasını güzəştin şərtlərindən biri kimi müəyyənləşdirmək vergi dəstəyini sosial nəticə ilə əlaqələndirir. Bu yanaşma sahibkarı vergi üstünlüyü əldə etməklə yanaşı, mövcud iş yerlərini saxlamağa da təşviq edə bilər.
Digər tərəfdən, dövriyyənin əvvəlki illə müqayisədə 30 faizdən çox azalmaması tələbi müəssisənin iqtisadi fəaliyyətinin davamlılığını müəyyənləşdirmək baxımından əhəmiyyətlidir. Bu şərt güzəştdən istifadə edən müəssisələrin bazardakı mövqelərini qorumasını və fəaliyyətlərini davam etdirməsini nəzərdə tutur. Lakin burada iqtisadi şəraitin təsiri də nəzərə alınmalıdır. Bəzi sahələrdə mövsümilik, tələb dəyişiklikləri, xammal və logistika xərclərinin artması dövriyyəyə təsir edə bilər. Buna görə də güzəştin tətbiqi zamanı dövriyyənin azalmasının səbəblərinin və müəssisənin real fəaliyyət göstəricilərinin düzgün qiymətləndirilməsi vacibdir.
Azərbaycanda kiçik sahibkarlıq subyektləri işçilərin sayı və illik gəlir göstəriciləri əsasında müəyyən edilir. Mövcud təsnifata görə, kiçik sahibkarlıq kateqoriyasına, əsas meyarın hansının daha yüksək olmasından asılı olaraq, 11–50 işçisi və ya 200 min manatdan 3 milyon manatadək illik gəliri olan müəssisələr aid edilir. Bu baxımdan, yeni güzəşt mikro sahibkarlıq subyektləri ilə kiçik sahibkarlıq kateqoriyasını fərqləndirən meyarlara uyğun tətbiq olunmalıdır. Cite refs={["turn587449search1","turn587449search6"]}/>
Vergi güzəştlərinin iqtisadi səmərəliliyi beynəlxalq təcrübədə də müzakirə olunan məsələlərdəndir. İqtisadi Əməkdaşlıq və İnkişaf Təşkilatının 2026-cı ildə dərc etdiyi araşdırmada qeyd olunur ki, vergi təşviqləri müəssisələrin inkişafını dəstəkləyə bilər, lakin yalnız mənfəət və gəlir vergisinin azaldılması əlavə investisiyanın yaranmasına hər zaman təminat vermir. Daha effektiv nəticə üçün vergi güzəştlərinin investisiya, yeni iş yerləri, məhsuldarlıq və texnoloji yenilənmə kimi konkret hədəflərlə əlaqələndirilməsi vacibdir. Cite refs={["turn587449search36"]}/>
Bu baxımdan, təklif olunan mexanizmin nəticələri yalnız neçə sahibkarın güzəştdən istifadə etməsi ilə ölçülməməlidir. Beşillik dövr ərzində müəssisələrin fəaliyyətini davam etdirməsi, əmək müqaviləli işçilərin sayının qorunması, dövriyyənin və vergi daxilolmalarının dinamikası da qiymətləndirilməlidir. Eyni zamanda, güzəştdən sui-istifadə hallarının qarşısının alınması və şərtlərin bütün uyğun sahibkarlar üçün aydın olması vacibdir.
Ümumilikdə, kiçik sahibkarlıq subyektlərinə gəlir və mənfəət vergisinin 25 faizi həcmində güzəşt verilməsi biznesin maliyyə dayanıqlığının gücləndirilməsi və məşğulluğun qorunması üçün əlavə imkan yarada bilər. Bununla belə, tədbirin real iqtisadi nəticəsi sahibkarların əldə etdikləri vergi üstünlüyünü nə dərəcədə inkişaf və investisiyaya yönəltməsindən asılı olacaq. Əsas məqsəd güzəşt hesabına yalnız vergi ödənişlərini azaltmaq deyil, kiçik biznesin daha dayanıqlı, rəqabətqabiliyyətli və məşğulluq yaradan iqtisadi subyektə çevrilməsini dəstəkləməkdir.
Nuray, AzNews.az
1 mənbə