Ermənistan dəmir yolunun idarəsini Rusiyaya verib: Kommunikasiyaların açılması İrəvanın Moskvadan asılılığını üzə çıxarır


“2008-ci ildə Ermənistan dəmir yolu sisteminin idarə edilməsini 30 il müddətinə Rusiyaya verdi və müqavilənin daha 10 il uzadılması imkanını nəzərdə tutdu, həmin vaxt Türkiyə və Azərbaycanla dəmir yolu əlaqələri bağlı, tranzit imkanları isə son dərəcə məhdud idi”.
Ordu.az xəbər verir ki, bu barədə Ermənistanın “1in.am” nəşri yazıb.
Nəşr bildirir ki, Moskvanın faktiki olaraq təcrid olunmuş ölkənin dəmir yolunun idarə edilməsini üzərinə götürməkdə hansı marağı güddüyü sualının cavabını Rusiyanın uzunmüddətli strateji hesablamalarında axtarmaq lazımdır.
“Rusiya Ermənistanın gələcək kommunikasiyaları üçün ən mühüm infrastruktur üzərində nəzarət əldə edirdi. Bununla da regional yolların mümkün açılmasının iqtisadi və siyasi şərtlərinə təsir göstərmək imkanı qazanırdı.
2008-ci il razılaşmasının əsl əhəmiyyəti bu gün, regional kommunikasiyaların bərpası perspektivi fonunda daha aydın görünür”, - deyə nəşr qeyd edib.
Məqalədə bildirilir ki, noyabrın 17-də İrəvanda keçirilən Ermənistan-Rusiya işçi qrupunun ilk görüşü bu məsələni yenidən gündəmə gətirib. Ermənistan hökuməti dəmir yolu şəbəkəsinin inkişafı və regional kommunikasiyaların bərpası ilə bağlı öz yanaşmasını təqdim edib. Rusiya tərəfi isə regional rəqabət, mövcud sərbəst ötürücülük imkanları və investisiyaların geri qaytarılması məsələlərini gündəmə gətirib.
“Artıq tərəflərin yanaşmalarında ziddiyyətlər nəzərə çarpır. Ermənistan dəmir yolu əlaqələrini bərpa etməyə, tranzit daşımalarını genişləndirməyə və beynəlxalq ticarət marşrutlarına qoşulmağa çalışır. Rusiya tərəfi isə investisiyaların geri qaytarılmasını və iqtisadi səmərəliliyi prioritet hesab edir.
Bu fikir ayrılıqlarının geosiyasi əhəmiyyəti də var. Ermənistanın dəmir yolunu Rusiya dövlət şirkətinin törəmə müəssisəsi idarə edir və onun qərarlarına Moskvanın regional maraqları təsir göstərə bilər. Nəticədə Ermənistan üçün həyati əhəmiyyət daşıyan kommunikasiyaların inkişafı Rusiyanın siyasi hesablamalarından asılı vəziyyətə düşə, ölkənin öz nəqliyyat gələcəyini müstəqil şəkildə müəyyənləşdirmək imkanlarını məhdudlaşdıra bilər”, - deyə nəşr yazıb.
Müəllifin fikrincə, Ermənistan üçün əsas məsələ öz nəqliyyat siyasətini müstəqil həyata keçirmək imkanını təmin etməkdir. Regional kommunikasiyaların bərpası ölkənin iqtisadi mövqeyini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilər.
“Ermənistan-Azərbaycan sülh prosesi, Ermənistan-Türkiyə münasibətlərinin normallaşması perspektivi və beynəlxalq tranzit layihələri ölkənin Qara dənizi, Xəzər hövzəsini və Yaxın Şərqi birləşdirən daşımalar sisteminə qoşulması üçün imkan yaradır.
Bu imkanlardan istifadə etmək üçün Ermənistan dəmir yolu şəbəkəsinin inkişafı, investisiyalar və beynəlxalq əməkdaşlıqla bağlı strateji qərarlar qəbul edərkən sərbəst olmalıdır. Mövcud konsessiya ölkənin iqtisadi perspektivlərini məhdudlaşdırmamalı və xarici siyasi təsir vasitəsinə çevrilməməlidir”, - deyə məqalədə bildirilib.
Nəşr vurğulayır ki, ilk növbədə konsessiya idarəçiliyinin nəticələrinə hərtərəfli qiymət verilməlidir. Bu çərçivədə faktiki olaraq nə qədər investisiya qoyulduğu, hansı öhdəliklərin yerinə yetirildiyi, infrastrukturun hazırkı vəziyyəti və Ermənistanın müqaviləyə yenidən baxmaq və ya başqa idarəetmə modelinə keçmək üçün hansı hüquqi imkanlara malik olduğu müəyyənləşdirilməlidir.
“Bu sualların cavabları ictimaiyyətə açıqlanmalıdır. Onlar gələcək qərarların iqtisadi və hüquqi baxımdan əsaslandırılması üçün zəruridir.
2008-ci il razılaşmasına görə siyasi məsuliyyət məsələsi də qaçılmazdır. Robert Köçəryanın prezidentliyinin başa çatdığı dövrdə imzalanan müqavilə ilə Ermənistanın strateji infrastrukturunun idarə edilməsi onilliklər ərzində Rusiya dövlət şirkətinə verildi.
Razılaşmanın müəllifləri onun uzunmüddətli nəticələrini, xüsusilə regional yolların açılması perspektivini nəzərə almalı idilər. Bu gün həmin qərarın nəticələrinə yenidən baxılması zərurəti dövlət gündəliyinin məsələsinə çevrilib”, - deyə nəşr yazıb.
Məqalədə qeyd olunur ki, dəmir yolları tarixən böyük dövlətlərin iqtisadi və siyasi təsirinin mühüm vasitələrindən biri olub. Regional kommunikasiyaların bərpası perspektivi fonunda bu məsələ Ermənistan üçün yeni əhəmiyyət kəsb edir.
“Türkiyə və Azərbaycanla dəmir yolu əlaqələrinin işə salınması Ermənistanın beynəlxalq bazarlara çıxışını genişləndirə, investisiyaları stimullaşdıra və məhdud sayda marşrutlardan nəqliyyat asılılığını azalda bilər. Lakin bu imkanların reallaşdırılması dəmir yolu sisteminin səmərəli idarə olunmasını və strateji qərarlar qəbul etmək üçün dövlətin sərbəstliyini tələb edir.
Mövcud konsessiyaya yenidən baxılması investisiya öhdəliklərinin yerinə yetirilməsi, idarəetmənin səmərəliliyi və Ermənistanın iqtisadi maraqlarının hərtərəfli qiymətləndirilməsi əsasında aparılmalıdır. Həmçinin müqavilənin hazırkı şərtlərinin regional kommunikasiyaların açılması imkanlarından tam istifadə etməyə şərait yaradıb-yaratmadığı müəyyənləşdirilməlidir”, - deyə məqalədə vurğulanıb.
Nəşr yazır ki, 2008-ci ildə Ermənistan dəmir yolunun idarəetmə açarları Moskvaya verilib. On səkkiz il sonra regionda yeni iqtisadi imkanlar yaranır və həmin razılaşmanın nəticələri daha aydın görünür.
“Ermənistan öz dəmir yolu sisteminin inkişaf istiqamətini müstəqil şəkildə, öz iqtisadi maraqlarına və regiondakı yeni reallıqlara uyğun müəyyənləşdirə bilməlidir.
Regional kommunikasiyaların açılması Ermənistan üçün yeni imkanlar yaradır, lakin 2008-ci il razılaşması dəmir yolu sistemi üzərində idarəetmə azadlığını məhdudlaşdırmaqda davam edir. Ermənistanın iqtisadi müstəqilliyinin möhkəmləndirilməsi bu asılılığın əsaslarına yenidən baxılmasını tələb edir”, - deyə müəllif bildirib.
Alpər Mövludoğlu Ordu.az