Azərbaycanın qızıl ixracı 16 dəfə artıb - ŞƏRH


İşin içi
18 Noyabr 23:58
1 655
Azərbaycanın qızıl ixracında bu ilin ilk doqquz ayında qeydə alınan kəskin artım ölkənin xarici ticarət strukturunda diqqətçəkən dəyişiklik yaradıb. Yanvar-sentyabr aylarında 3 milyard 781,6 milyon ABŞ dolları dəyərində 25,36 ton qızıl ixrac edilməsi ötən ilin müvafiq dövrü ilə müqayisədə dəyər ifadəsində 16 dəfə, fiziki həcmdə isə 7 dəfə artım deməkdir. Xüsusilə Böyük Britaniyaya 3,47 milyard dollarlıq qızıl tədarükü bu ölkəni Azərbaycanın əsas qızıl ixrac bazarına çevirib. Bu göstəricilər qızılın artıq qeyri-neft ixracında mühüm iqtisadi çəkiyə malik olduğunu göstərir.
Məsələnin diqqətçəkən tərəfi ixrac artımının yalnız dünya bazarında qızılın bahalaşması ilə izah edilməməsidir. Çünki ixracın fiziki həcmi də 7 dəfə yüksəlib. Başqa sözlə, artımın arxasında həm qiymət amili, həm də tədarük olunan məhsulun miqdarındakı ciddi genişlənmə dayanır. Bununla yanaşı, ixrac dəyərinin 16 dəfə artması qiymət dəyişikliklərinin də nəticəyə əhəmiyyətli töhfə verdiyini göstərir.
İxrac coğrafiyasındakı dəyişiklik isə ayrıca iqtisadi məna daşıyır. Əvvəlki ildə Azərbaycan qızılı yalnız İsveçrəyə satdığı halda, 2026-cı ildə Böyük Britaniyaya 21,9 ton həcmində tədarük həyata keçirilib. Bu, təsadüfi bazar dəyişikliyindən daha geniş kontekstdə qiymətləndirilməlidir. London dünyanın əsas qızıl ticarəti və maliyyə mərkəzlərindən biridir. Burada fəaliyyət göstərən London Bullion Market Association (LBMA) qlobal qiymətli metal bazarında mühüm standartlaşdırma və ticarət infrastrukturu rolunu oynayır. Böyük Britaniyaya iri həcmdə tədarükün başlanması Azərbaycan qızılının beynəlxalq ticarət kanallarında yeni istiqamətə yönəldiyini göstərir.
Bu dəyişiklik Azərbaycan üçün satış bazarlarının şaxələndirilməsi baxımından da əhəmiyyətlidir. İxracın yalnız bir ölkədən asılı olması bazar risklərini artırır. Yeni alıcıların və ticarət istiqamətlərinin formalaşması isə məhsulun beynəlxalq bazarlara çıxış imkanlarını genişləndirir. Bununla belə, Böyük Britaniyaya tədarükün yüksək konsentrasiyası da nəzərə alınmalıdır. Belə ki, ümumi qızıl ixracının təxminən 92 faizi məhz bu ölkənin payına düşür. Bu, bir tərəfdən böyük həcmli satış imkanını, digər tərəfdən isə əsas bazarda baş verə biləcək dəyişikliklərin ixrac gəlirlərinə təsir potensialını göstərir.
Qlobal qızıl bazarındakı vəziyyət də Azərbaycanın ixrac göstəricilərinə təsir edən mühüm amillərdəndir. Son illərdə geosiyasi gərginliklər, inflyasiya riskləri, maliyyə bazarlarında qeyri-müəyyənlik və mərkəzi bankların ehtiyatlarını şaxələndirmək siyasəti qızıla tələbi dəstəkləyir. Dünya Qızıl Şurasının 3 noyabr 2026-cı il tarixli hesabatına əsasən, üçüncü rübdə dünya üzrə mərkəzi banklar və rəsmi qurumlar qızıl ehtiyatlarını xalis 321 ton artırıblar. Bu, əvvəlki ilin eyni dövrü ilə müqayisədə 42 faiz çoxdur. Eyni zamanda, fiziki qızılla təmin edilmiş investisiya fondlarına üçüncü rübdə 211 ton xalis vəsait daxil olub. Bu göstəricilər qızılın beynəlxalq maliyyə sistemində strateji aktiv kimi mövqeyinin gücləndiyini təsdiqləyir.
Qızılın qiymət dinamikası da ixrac gəlirlərinin artmasına şərait yaradır. Dünya Qızıl Şurasının məlumatına görə, 2026-cı ilin üçüncü rübündə qızılın orta qiyməti bir troya unsiyası üçün 4 262 ABŞ dolları təşkil edib. Qiymətli metalın yüksək qiymət səviyyəsində qalması eyni fiziki həcmdə məhsul satışından daha çox gəlir əldə edilməsinə imkan verir. Bununla belə, qızıl bazarı dəyişkəndir. ABŞ Federal Ehtiyat Sisteminin faiz siyasəti, dolların məzənnəsi, geosiyasi risklər və investorların davranışı qiymətlərdə istiqamət dəyişikliyi yarada bilər.
Azərbaycanın qızıl idxalının 99,6 faiz azalaraq 170,76 kiloqrama enməsi də xarici ticarət balansı baxımından diqqətəlayiqdir. İdxalın dəyərinin 26,1 milyon dollara düşməsi ölkənin qızıl üzrə ixrac-idxal fərqini əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirib. Lakin burada mühüm bir məqamı nəzərə almaq lazımdır: idxalın azalması avtomatik olaraq daxili qızıl istehsalının eyni həcmdə artması demək deyil. Bunun üçün hasilat, emal, ehtiyatların hərəkəti və ixrac olunan məhsulun mənşəyi ayrıca təhlil edilməlidir.
Digər mühüm məsələ ixrac statistikasında göstərilən qızılın hansı hissəsinin Azərbaycanda hasil olunması ilə bağlıdır. Rəsmi göstəricidə qızılın emal olunmamış və yarımemal formaları üzrə ixracı əks olunur. Bu kateqoriya bütövlükdə ölkənin mədən hasilatını ifadə etmir. İxrac həcminin artımını yerli hasilatın 7 dəfə yüksəlməsi kimi təqdim etmək də düzgün olmaz. Bunun üçün məhsulun mənşəyi, yerli istehsal göstəriciləri və mümkün təkrar ixrac əməliyyatları ayrıca araşdırılmalıdır. İxracın iqtisadi səmərəsini müəyyənləşdirərkən məhz bu fərq xüsusi əhəmiyyət daşıyır.
Qızılın qeyri-neft ixracındakı payı da mövzunun strateji əhəmiyyətini artırır. 2026-cı ilin yanvar-sentyabr aylarında qızıl ümumi mal ixracının təxminən 15,85 faizini, qeyri-neft ixracının isə 56,85 faizini təşkil edib. Bu, qeyri-neft ixracının ümumi göstəricilərinə qızıl satışlarının nə qədər ciddi təsir göstərdiyini nümayiş etdirir. Lakin ixracın bir məhsul üzrə yüksək konsentrasiyası iqtisadi şaxələndirmənin tam təmin olunduğu anlamına gəlmir. Əksinə, davamlı qeyri-neft inkişafı üçün sənaye, kənd təsərrüfatı, kimya, emal və digər sahələr üzrə ixracın da paralel genişlənməsi vacibdir.
Bu baxımdan əsas iqtisadi məsələ əldə olunan ixrac gəlirlərinin ölkədə əlavə dəyər yaradılmasına necə töhfə verməsidir. Qızıl hasilatı və emalının inkişafı, müasir texnologiyaların tətbiqi, geoloji kəşfiyyat imkanlarının genişləndirilməsi və yerli mütəxəssislərin hazırlanması sektorun uzunmüddətli iqtisadi səmərəsini artıra bilər. Eyni zamanda, beynəlxalq bazarlara çıxışın davamlılığı üçün məhsulun keyfiyyət standartlarına uyğunluğu və təchizat zəncirinin şəffaflığı mühüm şərtlərdir.
Beləliklə, Azərbaycanın qızıl ixracında qeydə alınan 16 dəfəyə yaxın dəyər artımı ölkənin xarici ticarətində yeni imkanların formalaşdığını göstərir. Böyük Britaniya bazarına iri həcmli tədarük, qlobal qızıl qiymətlərinin yüksək səviyyəsi və beynəlxalq investisiya tələbinin güclənməsi bu nəticəyə təsir edən əsas amillərdir. Bununla belə, gələcək iqtisadi səmərənin qiymətləndirilməsi üçün ixracın yalnız nominal həcminə deyil, məhsulun mənşəyinə, yerli istehsalda yaradılan əlavə dəyərə və satış bazarlarının şaxələndirilməsinə də diqqət yetirilməlidir. Qızıl ixracının davamlı iqtisadi üstünlüyə çevrilməsi məhz bu amillərin uzlaşdırılmasından asılı olacaq.
Nuray, AzNews.az
