2027-ci ildə dünya iqtisadiyyatını nə gözləyir? - “The Economist”dən 10 əsas proqnoz


Müəllif: Şəbnəm İbrahimxəlilova,Banco.az
Britaniyanın nüfuzlu “The Economist” nəşri hər il olduğu kimi, bu dəfə də qarşıdakı ilin əsas qlobal tendensiyalarını əhatə edən “The World Ahead 2027” xüsusi buraxılışını təqdim edib. Nəşrin builki təhlilində dünya siyasətində dəyişikliklər, süni intellektə yatırılan investisiyalar, dövlət borcları, enerji bazarı, iqlim dəyişiklikləri və texnologiyanın iqtisadiyyata təsiri əsas müzakirə mövzuları arasındadır.
Trampdan sonrakı dövrün başlanğıcı
“The Economist”in diqqət çəkdiyi ilk mövzulardan biri ABŞ prezidenti Donald Trampın siyasi gələcəyi və onun hakimiyyətdən sonrakı dövrə təsiridir. Nəşrin redaktoru Tom Standage hesab edir ki, Trampın siyasi təsirinin zəifləməsi onun daha sakit davranacağı anlamına gəlmir. Əksinə, prezident siyasi irsini qorumaq üçün daha sərt addımlar ata bilər.
Bu proses ABŞ-ın gələcək xarici siyasəti və beynəlxalq münasibətlər baxımından əhəmiyyətlidir. Çünki dünyanın ən böyük iqtisadiyyatının ticarət, təhlükəsizlik və diplomatiya sahəsində atdığı addımlar digər ölkələrin iqtisadi qərarlarına da təsir göstərir.
2027-ci ildə ABŞ-da siyasi varislik müzakirələrinin güclənməsi beynəlxalq investorların diqqətini də Vaşinqtonun gələcək iqtisadi kursuna yönəldə bilər.
Süni intellekt bazarında yeni risklər
Nəşrin əsas iqtisadi xəbərdarlıqlarından biri süni intellekt sektorunda yaranan maliyyə riskləri ilə bağlıdır.
Son illərdə texnologiya şirkətləri məlumat mərkəzlərinin tikintisinə, çiplərə və hesablama infrastrukturuna böyük vəsait yatırırlar. Bu investisiyaların bir hissəsi mürəkkəb maliyyələşdirmə və borclanma mexanizmləri hesabına həyata keçirilir.
“The Economist” hesab edir ki, süni intellekt şirkətlərinin artan borclanması və şəffaf olmayan maliyyə razılaşmaları gələcəkdə bazarda ciddi problemlər yarada bilər. Texnologiyaya qoyulan sərmayələrin gözlənilən gəliri gətirməməsi investorların mövqeyini dəyişə və şirkətlərin maliyyə vəziyyətinə təzyiq göstərə bilər.
Burada əsas məsələ süni intellektin faydasız olması deyil. Risk texnologiyanın iqtisadi potensialı ilə ona yönəldilən investisiyaların həcmi arasında tarazlığın pozulmasıdır.
Nəşr eyni zamanda süni intellektin iş yerlərinə və ətraf mühitə təsiri ilə bağlı bəzi narahatlıqların şişirdildiyini düşünür. Bununla belə, texnologiyanın siyasi, maliyyə və kibertəhlükəsizlik risklərinin daha aydın görünəcəyini bildirir.
Dövlət borcları maliyyə bazarlarına təzyiq göstərir
2027-ci ilin əsas iqtisadi risklərindən biri inkişaf etmiş ölkələrin artan dövlət borclarıdır. “The Economist” xüsusilə Fransanın maliyyə vəziyyətinə diqqət çəkir, lakin problemin yalnız bir ölkə ilə məhdudlaşmadığını vurğulayır.
Dövlətlərin borclanma ehtiyacının artması istiqraz bazarlarında gəlirliliyin yüksəlməsinə səbəb ola bilər. İstiqraz gəlirliliyinin artması isə hökumətlərin yeni borc götürməsini və mövcud borclarını yenidən maliyyələşdirməsini bahalaşdırır.
Bu vəziyyət dövlət büdcələrində faiz ödənişlərinə ayrılan vəsaitin artması, digər xərclərin məhdudlaşdırılması və iqtisadi artımın zəifləməsi riskini yaradır.
Nəşrin yanaşmasına görə, bir çox inkişaf etmiş ölkə mövcud maliyyə imkanlarından daha çox xərcləyir və istiqraz bazarındakı təzyiqlər getdikcə artır. Bu prosesin hansı ölkədə və hansı formada böhran yaradacağı isə qeyri-müəyyən olaraq qalır.
Enerji bazarında yeni istiqamət
İqlim dəyişiklikləri və enerji təhlükəsizliyi də 2027-ci ilin əsas mövzuları sırasındadır. “The Economist” növbəti ilin də rekord istilərlə müşayiət oluna biləcəyini, quraqlıq, meşə yanğınları və istilik dalğalarının davam edəcəyini proqnozlaşdırır.
Maraqlı məqam isə nəşrin Donald Trampın bərpaolunan enerji sektorunun inkişafına dolayı yolla təkan verdiyini vurğulamasıdır. Belə ki, beynəlxalq enerji bazarındakı qeyri-sabitlik və xarici enerji mənbələrindən asılılıq ölkələri alternativ enerji imkanlarına daha ciddi yanaşmağa sövq edir.
Günəş, külək və digər bərpaolunan enerji mənbələri yalnız ekoloji məqsədlər baxımından deyil, həm də enerji təhlükəsizliyi və iqtisadi müstəqillik baxımından əhəmiyyət qazanır.
Bu tendensiya enerji avadanlıqları istehsalçıları, infrastruktur şirkətləri və alternativ enerji layihələrinə investisiya yatıran bizneslər üçün yeni imkanlar yarada bilər.
İran müharibəsinin iqtisadi nəticələri
Nəşrin digər mühüm proqnozu İranla müharibənin 2027-ci ildə də beynəlxalq iqtisadiyyata təsirlərinin davam edəcəyidir.
“The Economist” hesab edir ki, müharibənin nəticələri regiondakı siyasi münasibətləri, enerji axınlarını və ərzaq təhlükəsizliyini dəyişə bilər. Xüsusilə gübrə təchizatında yaranan problemlər kənd təsərrüfatı və ərzaq qiymətləri üçün əlavə risk yaradır.
Gübrə istehsalı və tədarükündə fasilələr fermerlərin xərclərini artırır. Bu isə istehsalın maya dəyərinə, ərzaq təklifinə və nəticə etibarilə istehlakçı qiymətlərinə təsir göstərə bilər.
Enerji və gübrə bazarlarının bir-biri ilə sıx əlaqəli olması bu riskləri daha da artırır. Beləliklə, regional münaqişənin nəticələri yalnız Yaxın Şərqlə məhdudlaşmaya, qlobal ticarət və ərzaq bazarlarına da yayıla bilər.
Arıqlama dərmanları istehlak bazarını dəyişir
“The Economist”in diqqət çəkdiyi daha fərqli iqtisadi tendensiyalardan biri də “Ozempic” kimi arıqlama dərmanlarının istehlak davranışına təsiridir.
Nəşrin fikrincə, bu dərmanların geniş yayılması insanların yalnız sağlamlıqla bağlı qərarlarını deyil, alış-veriş vərdişlərini də dəyişə bilər. Çəki itirən istehlakçıların geyim, kosmetika və idman məhsullarına daha çox pul xərcləməsi müəyyən sektorlar üçün yeni bazar imkanları yarada bilər.
Digər tərəfdən, bu preparatların yaşlanma əleyhinə potensialı əczaçılıq şirkətlərinin uzunömürlülük və yaşlanma ilə mübarizə sahəsində araşdırmalarına marağı artırır.
Bu tendensiya səhiyyə və əczaçılıq sektorundan kənara çıxaraq moda, gözəllik, fitnes və istehlak malları bazarına qədər uzana bilər.
Kosmos iqtisadiyyatı ucuzlaşır
Nəşrin 2027-ci il üçün diqqət çəkdiyi digər istiqamət kosmosa çıxışın ucuzlaşmasıdır. “SpaceX”in “Starship” layihəsi vasitəsilə peyklərin daha müntəzəm buraxılması, özəl sektor tərəfindən kosmik stansiyaların yaradılması və orbitdə məlumat mərkəzlərinin yerləşdirilməsi kimi layihələr gündəmə gəlir.
Kosmosa buraxılış xərclərinin azalması peyk rabitəsi, kosmik tədqiqatlar və məlumat infrastrukturu sahəsində yeni biznes imkanları yarada bilər.
Xüsusilə orbitdə məlumat mərkəzlərinin qurulması ideyası texnologiya sektorunun gələcək investisiya istiqamətlərindən biri kimi müzakirə olunur. Lakin bu konsepsiyanın kommersiya baxımından nə dərəcədə səmərəli olacağı hələ sübut edilməlidir.
Tayvan ətrafında texnoloji və geosiyasi rəqabət
“The Economist” Çin və Tayvan arasındakı münasibətləri də 2027-ci ilin əsas risklərindən biri kimi qiymətləndirir.
Nəşr Çin lideri Si Cinpinin 2027-ci ilə qədər ölkənin silahlı qüvvələrinin Tayvanı ələ keçirməyə hazır olması ilə bağlı müəyyən edilmiş müddətə diqqət çəkir. Bununla belə, bu, Çinin həmin ildə mütləq hərbi əməliyyata başlayacağı anlamına gəlmir.
Məsələnin iqtisadi tərəfi də olduqca əhəmiyyətlidir. Tayvan qlobal yarımkeçirici sənayesində mühüm mövqeyə malikdir. Ada ətrafında mümkün hərbi gərginlik elektronika, avtomobil istehsalı, süni intellekt və digər texnologiya sektorlarının təchizat zəncirlərinə ciddi təsir göstərə bilər.
Bu səbəbdən Tayvan ətrafındakı vəziyyət yalnız regional təhlükəsizlik məsələsi deyil, dünya iqtisadiyyatı üçün də strateji riskdir.
Hollivud yeni biznes modelinə keçir
“The Economist”in sonuncu mövzularından biri əyləncə sənayesinin gələcəyi ilə bağlıdır. Nəşr böyük film franşizalarının yeni auditoriya axtarışında olduğunu, “YouTube” yaradıcılarının hazırladığı aşağı büdcəli filmlərin isə tamaşaçı marağı qazandığını vurğulayır.
Bu tendensiya kino sənayesində ənənəvi istehsal və maliyyələşdirmə modellərinə yenidən baxılmasına səbəb ola bilər. Böyük büdcəli layihələrin kommersiya uğuruna zəmanət verməməsi studiyaları daha çevik və fərqli məzmun strategiyalarına yönəldə bilər.
Beləliklə, rəqəmsal platformalar və müstəqil yaradıcılar əyləncə bazarında daha ciddi iqtisadi iştirakçılara çevrilə bilərlər.
1 mənbə