20 Noyabr – Ağdamın işğaldan azadlığa və dirçəlişə gedən yolu


Azərbaycan xalqının tarixində elə günlər var ki, onlar təqvimdə adi tarix kimi deyil, milli yaddaşın ayrılmaz hissəsi kimi yaşayır. 20 Noyabr da belə günlərdəndir. 2020-ci il noyabrın 20-də Ağdam rayonu 27 illik işğaldan sonra Azərbaycanın suverenliyinə qaytarıldı. Bu hadisə 44 günlük Vətən müharibəsində Azərbaycan Ordusunun qazandığı şanlı Zəfərin məntiqi nəticəsi idi. Döyüş meydanında məğlub olan Ermənistan 10 noyabr tarixli üçtərəfli bəyanatı imzalamağa və Ağdam, Kəlbəcər, Laçın rayonlarını bir güllə atılmadan qaytarmağa məcbur oldu. Beləliklə, Ağdam azad olundu, tarixi ədalət bərpa edildi.
Ağdam 1993-cü il iyulun 23-də işğal edilmişdi. Həmin gündən etibarən Qarabağın ən gözəl, ən canlı şəhərlərindən biri amansız dağıntıya məruz qaldı. Ağdam şəhəri sistemli şəkildə talan edildi, evlər sökülərək tikinti materialları daşındı, məktəblər, xəstəxanalar, mədəniyyət ocaqları yerlə-yeksan olundu. Təsadüfi deyil ki, beynəlxalq mətbuat və səyyahlar Ağdamı “Qafqazın Xirosiması” adlandırırdılar. Şəhərdə salamat qalan nadir tikililərdən biri Ağdam Cümə məscidi idi, lakin o da işğalçılar tərəfindən təhqir edilmiş, tövləyə çevrilmişdi. Bu mənzərə erməni vandalizminin, mədəni və dini irsə qarşı nifrətin acı sübutu idi.
Ağdamın işğaldan azad edilməsindən sonra rayona ilk səfərlərindən birində Prezident, Müzəffər Ali Baş Komandan İlham Əliyev dünyaya açıq mesaj verdi: “Dağılmış Ağdam şəhəri erməni vəhşiliyinin şahididir. Biz Ağdam şəhərini bərpa edəcəyik, bütün kəndləri bərpa edəcəyik. Heç kimdə bu haqda şübhə olmasın.” Bu sözlər həm işğalın acı nəticələrinin ifadəsi, həm də gələcəyə yönəlmiş qətiyyətli bir vəd idi. Aradan keçən illər göstərdi ki, bu vəd sözdə qalmadı. Bu gün Ağdamda yeni yollar çəkilir, kəndlər salınır, məktəblər, uşaq bağçaları, mədəniyyət mərkəzləri istifadəyə verilir, ağdamlı ailələr doğma yurda qayıdır.
Zəfərin əbədiləşdirilməsi və azad olunmuş torpaqların tarixi yaddaşda layiqincə yaşadılması məqsədilə Prezident İlham Əliyev 2023-cü il iyulun 31-də işğaldan azad edilmiş ərazilər üzrə şəhər günlərinin təsis edilməsi haqqında Sərəncam imzaladı. Həmin Sərəncama əsasən 20 Noyabr Ağdam şəhəri günü kimi qeyd olunur. Bu qərar təkcə bir tarixin rəsmi qeydi deyil, həm də Ağdamın azadlığı uğrunda canından keçən şəhidlərimizə, qəhrəman döyüşçülərimizə, illərlə yurd həsrəti ilə yaşamış ağdamlılara dövlət səviyyəsində ehtiramın ifadəsidir.
Ağdam Qarabağın qapısı adlandırılır. Coğrafi baxımdan aran bölgəsi ilə dağlıq Qarabağı birləşdirən bu məkan əsrlər boyu ticarət, sənətkarlıq və mədəniyyət mərkəzi olub. Ağdam Qarabağ atının vətəni, muğam sənətinin beşiklərindən biri, qonaqpərvərliyi ilə tanınan insanların yurdudur. Məhz buna görə Ağdamın azad edilməsi bütün Azərbaycan xalqı üçün böyük sevinc, milli qürur mənbəyi oldu. 2020-ci ilin noyabrında Azərbaycan Ordusunun bölmələri Ağdama daxil olarkən çəkilən görüntülər – dağıntılar arasında dalğalanan üçrəngli bayrağımız – xalqın yaddaşına əbədi həkk olundu.
İşğaldan sonrakı dövrdə Ağdamda genişmiqyaslı quruculuq işlərinə start verildi. Şəhərin baş planı hazırlandı, yeni Ağdamın müasir şəhərsalma prinsipləri əsasında, “ağıllı şəhər” konsepsiyası ilə qurulması qərara alındı. Rayonda Ağdam Sənaye Parkı yaradıldı ki, bu da gələcəkdə sakinlərin məşğulluğunun təmin edilməsində mühüm rol oynayacaq. Mina təmizləmə işləri isə bütün bu fəaliyyətin təhlükəsiz aparılmasının əsas şərtidir, çünki işğalçılar arxada minlərlə mina qoyub getmişdilər.
Bu gün Ağdam şəhəri günü həm qürur, həm də dirçəliş bayramıdır. Qürurdur, çünki xalqımız otuz ilə yaxın davam edən haqsızlığa son qoydu, torpaqlarını öz gücü ilə azad etdi. Dirçəlişdir, çünki dağıdılmış şəhər yenidən həyata qayıdır. Ağdamın hər yeni küçəsi, hər yeni evi, hər yeni məktəbi Zəfərin davamıdır. 20 Noyabr bizə həm keçmişi unutmamağı, həm də gələcəyi inamla qurmağı xatırladır. Ağdam azaddır, Ağdam dirçəlir və Ağdam əbədi Azərbaycan torpağıdır.
Ağdamın azadlığının mənası təkcə ərazinin geri qaytarılması ilə ölçülmür. Bu, həm də otuz ilə yaxın davam edən məcburi köçkünlük həyatına son qoyulması, bir neçə nəslin arzusunun gerçəkləşməsi deməkdir. Ağdamda doğulub, lakin doğma şəhərini heç vaxt görməyən gənclər bu gün ata-babalarının yurduna gəlir, onların danışdığı küçələri, bağları, bulaqları öz gözləri ilə görürlər. Ağdamdan didərgin düşmüş yaşlı nəsil isə illərlə qəlbində yaşatdığı xatirələri yenidən doğma torpaqda yaşamaq imkanı qazanır. Ağdamın azadlığı ilə yanaşı, onun tarixi yaddaşı da azad olundu. Ağdam haqqında yazılan şeirlər, mahnılar, xatirələr indi kədər deyil, qələbə və qayıdış ruhu ilə səslənir. Bu dəyişiklik Ağdam şəhəri gününün ən dərin mənasıdır. Həmçinin unutmamalıyıq ki, Ağdamın azadlığı Azərbaycan xalqının birliyinin, ordu ilə xalqın, xalq ilə dövlətin bir yumruq kimi birləşməsinin nəticəsidir. Məhz bu birlik sayəsində qeyri-mümkün görünən mümkün oldu.
Bu tarixi gündə Ağdamın azadlığı uğrunda həyatını qurban vermiş şəhidlərimizi rəhmətlə anır, qazilərimizə minnətdarlığımızı bildiririk. Onların qəhrəmanlığı sayəsində bu gün Ağdam torpağında yenidən uşaq səsləri eşidilir, ocaqlar yanır, həyat davam edir. Ağdam şəhəri günü bütün Azərbaycan xalqına mübarək olsun!
Azər SÜLEYMANOV,
Yeni Azərbaycan Partiyası Nəsimi rayon təşkilatının sədri
.jpg)