1,4 trilyon dollarlıq şirkət: Anthropic süni intellekt yarışını ləngitmək istəsə də, necə liderə çevrildi?


2020-ci ilin sonunda Dario Amodeinin rəhbərlik etdiyi yeddi OpenAI əməkdaşı şirkətdən ayrıldı. Onlar rəhbərliyə etibarlarını itirmiş və süni intellektin daha ehtiyatla hazırlanmalı olduğunu düşünürdülər. Təsis etdikləri Anthropic beş il ərzində gəlirlərinə görə OpenAI-ı qabaqlayıb və sabah təxminən 1,4 trilyon dollar, bəlkə də daha yüksək qiymətləndirmə ilə Nasdaq birjasına çıxır. Bu yerləşdirmə tarixdə ən böyük ilkin kütləvi təklif ola bilər. Şirkət bu yolda liderliyi könüllü olaraq ChatGPT-yə verib, pirat kitablara görə müəlliflərə rekord məbləğdə, 1,5 milyard dollar ödəyib və Tramp administrasiyası ilə münasibətlərini o dərəcədə korlayıb ki, Pentaqon onu təchizat zəncirləri üçün təhlükə elan edib.
OpenAI-dan ayrılıq və Anthropic-in yaranması
Dario Amodei San-Fransiskoda italyan-amerikalı ailədə böyüyüb. Hələ məktəb illərində Berkli Universitetində riyaziyyat dərslərinə gedib, daha sonra Prinston Universitetində fizika üzrə dissertasiya müdafiə edib. 2006-cı ildə Amodei aspiranturada oxuyarkən uzun illər nadir xəstəlikdən əziyyət çəkən atası Rikkardo vəfat edib. Dörd ildən az müddət sonra həmin xəstəliyin müalicəsi tapılıb. Əvvəllər xəstələrin yarısının ölümünə səbəb olan xəstəlik 95 faiz hallarda müalicə edilə bilən vəziyyətə gəlib. “Atam dərmanın bir neçə il əvvəl hazırlanmadığına görə öldü”, Amodei hər şeyi ləngitmək istədiyi və təşviş yaratdığı barədə ittihamlara cavab verərkən bildirib. Atasının ölümündən sonra o, biologiya sahəsinə yönəlib, lakin sonda elmin inkişafını süni intellektin sürətləndirə biləcəyi qənaətinə gəlib.
Amodei 2016-cı ildə OpenAI-a qoşulub və tədqiqatlar üzrə vitse-prezident vəzifəsinədək yüksəlib. O, GPT-2 və GPT-3 modellərinin yaradılmasında iştirak edib, İlya Sutskeverlə birlikdə tədqiqat istiqamətini müəyyənləşdirib və modellərə daha çox məlumat və hesablama gücü verildikcə onların proqnozlaşdırıla bilən şəkildə təkmilləşdiyini göstərən “miqyaslandırma qanunları”nın müəlliflərindən biri olub.
OpenAI 2020-ci il dekabrın 29-da Amodeinin bir neçə həmkarı ilə birlikdə şirkətdən ayrıldığını açıqlayıb. Onunla birlikdə altı yüksək vəzifəli əməkdaş, o cümlədən bacısı, Anthropic-in hazırkı prezidenti Daniela Amodei və siyasi istiqamətin rəhbəri, keçmiş jurnalist Cek Klark da gedib. Amodei daha sonra ayrılığın birbaşa təhlükəsizlik məsələlərindəki fikir ayrılıqları ilə bağlı olmadığını bildirib. “Baxışlarınız fərqlidirsə və qarşınızdakı şəxsə etibar etmirsinizsə, onunla mübahisə etməyin nə mənası var?” o, iyun ayında Bloomberg-ə müsahibəsində deyib. Amodei Sem Altmanın adını birbaşa çəkməsə də, Time jurnalının həmsöhbətlərindən biri onun məhz Altmana və OpenAI prezidenti Qreq Brokmana etibar etmədiyini bildirib.
Anthropic ictimai fayda korporasiyası kimi qeydiyyata alınıb. Bu hüquqi status şirkəti yalnız səhmdarların deyil, ictimai maraqların da nəzərə alınmasına məcbur edir. İlk 124 milyon dollarlıq sərmayəni 2021-ci ilin mayında Skype-ın həmtəsisçisi Yaan Tallin, Facebook-un həmtəsisçisi Dastin Moskovits və Google-un keçmiş rəhbəri Erik Şmidt veriblər. 2022-ci ilin aprelində keçirilən 580 milyon dollarlıq növbəti investisiya raunduna FTX kriptovalyuta birjasının təsisçisi Sem Benkman-Frid rəhbərlik edib və 500 milyon dollar yatırıb. Həmin ilin noyabrında FTX iflasa uğrayıb, Benkman-Frid fırıldaqçılığa görə 25 il həbs cəzasına məhkum edilib. İflas prosesini idarə edən şəxslər 2024-cü ildə Anthropic-dəki payı ümumilikdə 1,3 milyard dollara, hər səhm üçün 30 dollara satıblar. Bu məbləğ ilkin sərmayədən 2,6 dəfə çox olub.
ChatGPT-yə könüllü verilən üstünlük
2022-ci ilin yayında cəmi 50 əməkdaşı olan şirkət Claude çatbotunu artıq hazırlamışdı. Lakin Amodei onu istifadəyə verməmək qərarına gəldi. O, buraxılışın daha güclü süni intellekt yaratmaq yarışını sürətləndirəcəyindən qorxurdu. Üç ay sonra OpenAI ChatGPT-ni istifadəyə verdi və bumun ilk dalğasının bütün şöhrətini və gəlirlərini qazandı. Time jurnalının hesablamasına görə, bu qərar Anthropic-ə milyardlarla dollara başa gəlib. Claude yalnız 2023-cü ilin martında istifadəyə verilib.
Gecikməni Microsoft və OpenAI ittifaqına öz alternativlərini yaratmaq istəyən böyük texnologiya şirkətlərinin pulları kompensasiya edib. Amazon 2023-cü ilin sentyabrında Anthropic-ə 4 milyard dollaradək sərmayə yatıracağını vəd edib. Bunun müqabilində şirkət AWS-i əsas bulud xidməti provayderi seçib və modellərini Amazon çiplərində öyrətməyi öhdəsinə götürüb. Bir ay sonra Google Anthropic-ə 2 milyard dollaradək sərmayə yatırmağa razılaşıb.
Claude Code şirkətin əsas məhsuluna necə çevrildi?
Anthropic kütləvi istifadə üçün çatbot əvəzinə biznes seqmentinə və proqramçılara üstünlük verib. Şirkətin əsas uğuru proqram kodunu müstəqil yazan və redaktə edən Claude Code agenti olub. Onu Odessadan olan Boris Çernı eksperimental bölmədə əlavə layihə kimi hazırlayıb və əvvəlcə yalnız şirkət əməkdaşları istifadə ediblər. “Dario soruşurdu: sən mühəndisləri bundan istifadə etməyə məcbur edirsən? Niyə hamı ondan istifadə edir?” Çernı xatırlayıb. Claude Code 2025-ci ilin fevralında kənar istifadəçilərə təqdim olunub və ilk altı ayda onun illikləşdirilmiş gəliri 1 milyard dollara çatıb.
Anthropic-in cari gəlir tempi əsasında hesablanan illik gəliri 2025-ci ilin əvvəlindəki 1 milyard dollardan həmin ilin avqustunda 5 milyard dollara yüksəlib. Bu göstərici 2026-cı ilin fevralında 14 milyard dollara, mayda 47 milyard dollara, oktyabrın sonunda isə 81 milyard dollara çatıb. Bu məlumatlar ilkin kütləvi təklif prospektinin son versiyasında yer alıb.
Anthropic OpenAI-ı necə qabaqladı?
Anthropic üçüncü rübdə 17 milyard dollar, OpenAI isə təxminən 10 milyard dollar gəlir əldə edib. Lakin bu rəqəmləri birbaşa müqayisə etmək tam düzgün deyil. Anthropic Amazon və Google-un bulud xidmətləri vasitəsilə həyata keçirilən satışları gəlirində tam həcmdə göstərir. OpenAI isə Microsoft üzərindən satışlarda yalnız öz payını nəzərə alır. Anthropic-in qiymətləndirilməsi həmin dövrdə 2025-ci ilin sentyabrındakı 183 milyard dollardan 2026-cı ilin mayında 965 milyard dollara yüksəlib. Şirkət həmin vaxt ilk dəfə qiymətləndirməyə görə OpenAI-ı qabaqlayıb.
Hazırda bazarı məhz Anthropic-in yeni məhsulları hərəkətə gətirir. Fevralın əvvəlində müqavilələri yoxlaya və hüquqi arayışlar hazırlaya bilən Claude Cowork ofis agenti üçün plaginlərin təqdim edilməsi proqram təminatı, maliyyə xidmətləri və aktivlərin idarə edilməsi sahəsindəki şirkətlərin səhmlərinin kəskin ucuzlaşmasına səbəb olub. Bu şirkətlər bir gündə 285 milyard dollar bazar dəyəri itirib, Goldman Sachs-ın ABŞ proqram təminatı şirkətlərinin səhmlərindən ibarət səbəti isə 6 faiz geriləyib.
Anthropic həmin ay Super Bowl üçün reklam alaraq OpenAI-ın ChatGPT-də reklam göstərmək qərarını ələ salıb. Sem Altman reklam çarxlarını “açıq-aşkar ədalətsiz” adlandırıb və Anthropic-in varlılara bahalı məhsul satdığını bildirib.
Sürətli inkişafın bədəli
Sürətli inkişaf şirkətə baha başa gəlib. Anthropic Claude modelini öyrətmək üçün pirat kitabxanalardan 7 milyondan çox kitab yükləyib. Məhkəmə süni intellektin kitablarla öyrədilməsinin qanuni olduğuna, lakin bu məqsədlə pirat kitabxananın yaradılmasının qanunsuz sayıldığına qərar verib. Məhkəmə iyul ayında 1,5 milyard dollarlıq barışıq sazişini təsdiqləyib. Təxminən 500 min kitabın hər biri üçün müəlliflərə 3 min dollara yaxın ödəniş nəzərdə tutulub. Bu, ABŞ tarixində müəllif hüquqları işi üzrə ən böyük ödənişdir.
Tramp administrasiyası ilə münaqişə
Anthropic-in nüfuzunu qurduğu ehtiyatlı yanaşma şirkəti Tramp administrasiyası ilə münaqişəyə gətirib çıxarıb. Ağ Evin süni intellekt üzrə müşaviri Devid Saks 2025-ci ilin oktyabrında şirkəti “qorxu yaratmaq üzərində qurulmuş, tənzimləyicini ələ keçirməyə yönələn incə strategiya” həyata keçirməkdə ittiham edib. Anthropic süni intellekt tərtibatçılarını təhlükəsizlik tədbirlərini açıqlamağa məcbur edən Kaliforniya qanununu dəstəkləmişdi. Amodei həmin dövrdə xəbərdarlıq edirdi ki, süni intellekt yaxın beş ildə yeni başlayan mütəxəssislər üçün ofis vakansiyalarının yarısını məhv edə və ABŞ-də işsizliyi 10–20 faizə çatdıra bilər.
Anthropic 2026-cı ilin fevralında Pentaqonla bağladığı 200 milyon dollarlıq müqavilədəki iki məhdudiyyəti aradan qaldırmaqdan imtina edib. Məhdudiyyətlər Claude-dan amerikalıların kütləvi izlənməsi və tam avtonom silahlarda istifadəni qadağan edirdi. Müdafiə naziri Pit Heqset şirkəti təchizat zəncirləri üçün təhlükə elan edib və Pentaqon podratçılarına onunla işləməyi qadağan edib. Tramp isə bütün dövlət qurumlarına Claude-dan imtina etməyi tapşırıb.
Federal hakim 2026-cı ilin avqustunda bu tədbirləri qanunsuz elan edib. Onun sözlərinə görə, hakimiyyət Anthropic-i “təkəbbürünə” və hökuməti tənqid etdiyinə görə cəzalandırmaq istəyib. Lakin sentyabrda Kolumbiya Dairəsi Apellyasiya Məhkəməsi şirkətin ikinci iddiası üzrə iki səsə qarşı bir səslə Pentaqonun tərəfini tutub. Məhkəmənin qərarına görə, dövlət satınalmaları haqqında digər qanun Pentaqona Anthropic-in pis niyyəti olmasa belə, onu təhlükə kimi qiymətləndirməyə imkan verir. Şirkətə qoyulan “qara nişan” qüvvədə qalır və Pentaqonun podratçıları qurum üçün gördükləri işlərdə Claude-dan istifadə edə bilmirlər.
Təhlükəsizlik naminə dayandırılan modellər
Anthropic aprel ayında növbəti modelinin istifadəyə verilməsini də təxirə salıb. Claude Mythos Preview bir neçə həftə ərzində bütün əsas əməliyyat sistemlərində və brauzerlərdə minlərlə naməlum zəiflik aşkar edib. Buna görə şirkət modelə yalnız böyük texnologiya şirkətləri və kritik əhəmiyyətli proqram təminatının tərtibatçıları üçün giriş açıb.
İyun ayında isə Fable 5 və Mythos 5 modellərinin buraxılmasından üç gün sonra ABŞ Ticarət Nazirliyi xarici vətəndaşların həmin modellərə girişinin bağlanmasını tələb edib. İstifadəçiləri texniki baxımdan ölkələrə görə ayırmaq mümkün olmadığından Anthropic modellərə girişi təxminən üç həftə ərzində hamı üçün dayandırıb. Şirkət ilkin kütləvi təklif prospektində təhlükəsizliklə bağlı mövqeyinə görə hakimiyyətin “qeyri-mütənasib və ya seçmə” təzyiqinin hədəfinə çevrilə biləcəyi barədə investorlara xəbərdarlıq edir. Bununla belə, Anthropic mövqeyini dəyişmək niyyətində deyil.
Tarixi IPO
Anthropic bu axşam yerləşdirmə qiymətini müəyyənləşdirəcək, cümə axşamı isə səhmləri ANT tikeri altında Nasdaq-da ticarət olunmağa başlayacaq. Şirkət və onun həmtəsisçiləri 825 milyon səhmi hər biri 70–78 dollar diapazonunda satırlar. Google, Nvidia, Microsoft, AMD, Broadcom, Micron və TSMC isə özəl yerləşdirməyə daha 26 milyard dollar yatıracaq.
Yuxarı qiymət həddində cəlb edilən ümumi vəsait 90,4 milyard dollar təşkil edəcək. Bloomberg yazır ki, bu halda Anthropic-in yerləşdirməsi tarixdə ən böyük ilkin kütləvi təklif olacaq. SpaceX-in iyun ayında keçirdiyi əsas yerləşdirmə 75 milyard dollar gətirmişdi. Müraciətlərin sayı satışa çıxarılan səhmlərin sayından təxminən yeddi dəfə çoxdur. Anthropic investorları qiymətin diapazonun yuxarı həddində və ya ondan da yüksək ola biləcəyinə hazırlayır.
Bir səhm üçün 78 dollar qiymətlə şirkətin tam seyrəldilmiş qiymətləndirilməsi təxminən 1,4 trilyon dollar olacaq. Bu, SpaceX-in yerləşdirmə zamanı malik olduğu 1,77 trilyon dollarlıq qiymətləndirmədən aşağıdır. Şirkətin maliyyə vəziyyəti və sövdələşmənin riskləri barədə daha ətraflı məlumat The Bell.Tech nəşrində yayımlanıb.
Nəzarət təsisçilərdə qalacaq
Şirkət üzərində nəzarət təsisçilərdə qalacaq. Yeddi həmtəsisçi səslərin 50,1 faizini təmin edən F sinifli səhmlər əldə edəcək. Direktorlar şurasının əksər üzvlərini isə Long-Term Benefit Trust adlı müstəqil fond təyin edəcək. Fondun qəyyumları şirkətin səhmlərinə sahib deyillər və missiyanın yerinə yetirilməsinə nəzarət edirlər.
Hər həmtəsisçi şirkətin səhmlərinin təxminən 3,6–3,7 faizinə sahibdir. Qiymət diapazonunun yuxarı həddində bu, hər bir şəxs üçün təxminən 18–19 milyard dollar deməkdir. Həmtəsisçilərin yeddisi də səhmlərinin 80 faizini xeyriyyə məqsədlərinə verməyi vəd edib.
Yarışı ləngitmək istəyən şirkət onun liderinə çevrildi
Anthropic-i süni intellekt yarışını ləngitmək istəyən insanlar yaratmışdılar. Beş il sonra şirkət bu yarışın liderinə çevrilib. İlkin kütləvi təklif prospektinə görə, Anthropic-in hesablama gücü və infrastruktur üçün ödəniş öhdəlikləri təxminən 901 milyard dollara çatıb.
Şirkət prospektdə təhlükəsizlik qayğılarının məhsulların buraxılışını daha əvvəl də ləngitdiyini və gələcəkdə də ləngidə biləcəyini, təhlükəsizliklə biznes maraqlarının bir-birindən ayrıla biləcəyini bildirir. İndi Anthropic bu seçimləri hər rüb ilk növbədə gəlir artımına baxacaq açıq bazar səhmdarlarının nəzarəti altında etməli olacaq.